اقتصاد اسلامی
ساجد بامی؛ بهزاد بابازاده خراسانی؛ مهدی عادل
چکیده
گسترش فناوریهای مالی و تحولات در حوزۀ پرداختهای دیجیتال، بانکهای مرکزی بسیاری از کشورها را به توسعۀ پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) سوق داده است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای افزایش شفافیت مالی، بهبود سیاستگذاری پولی و کاهش هزینههای مبادلاتی، پروژۀ ریال دیجیتال را معرفی کرده است. این نوآوری، اگرچه میتواند مزایای ...
بیشتر
گسترش فناوریهای مالی و تحولات در حوزۀ پرداختهای دیجیتال، بانکهای مرکزی بسیاری از کشورها را به توسعۀ پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) سوق داده است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای افزایش شفافیت مالی، بهبود سیاستگذاری پولی و کاهش هزینههای مبادلاتی، پروژۀ ریال دیجیتال را معرفی کرده است. این نوآوری، اگرچه میتواند مزایای اقتصادی متعددی داشته باشد، اما از منظر فقه اسلامی نیازمند بررسیهای دقیقتری است. در این پژوهش، مشروعیت فقهی ریال دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته و چالشهای شرعی آن تحلیل شده است. مهمترین مسائل مطرحشده شامل مالیت شرعی این نوع پول، امکان وقوع ربا در فرآیندهای مالی مرتبط با آن، ریسکهای ناشی از نوسانات ارزش، امنیت تراکنشها و همچنین مسئلۀ خلق پول بدون پشتوانه است. بررسی تطبیقی تجربۀ کشورهای اسلامی مانند اندونزی و مالزی نشان میدهد که طراحی یک ارز دیجیتال مطابق با اصول شریعت، مستلزم نظارت فقهی مستمر و بهرهگیری از سازوکارهایی نظیر قراردادهای هوشمند اسلامی است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مشروعیت فقهی ریال دیجیتال به رعایت اصولی همچون کنترل عرضۀ پول، جلوگیری از ربا، تضمین ارزش پایدار و شفافیت در تراکنشها بستگی دارد. از این رو، پیشنهاد میشود که بانک مرکزی ایران با تشکیل یک کمیتۀ فقهی مستقل، نظارت دقیق بر مراحل طراحی و اجرای ریال دیجیتال را تضمین کند و از تجربیات سایر کشورها در این حوزه بهره گیرد