اقتصاد اسلامی
علی ذرئی؛ سید عباس دیانت
چکیده
مسئلۀ «تسعیر» یا قیمتگذاری دستوری از مهمترین چالشهای فقه اقتصادی معاصر است که مستقیماً بر سیاستگذاری اقتصادی در جوامع اسلامی اثر میگذارد. در نحوۀ قیمت گذاری دستوری، اقتصاد کاپیتالیستی و مارکسیستی دو رویکرد متقابل دارند: در نظام سرمایهداری، قیمتها بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا تعیین میشوند؛ در حالی که در نظام مارکسیستی، ...
بیشتر
مسئلۀ «تسعیر» یا قیمتگذاری دستوری از مهمترین چالشهای فقه اقتصادی معاصر است که مستقیماً بر سیاستگذاری اقتصادی در جوامع اسلامی اثر میگذارد. در نحوۀ قیمت گذاری دستوری، اقتصاد کاپیتالیستی و مارکسیستی دو رویکرد متقابل دارند: در نظام سرمایهداری، قیمتها بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا تعیین میشوند؛ در حالی که در نظام مارکسیستی، قیمتها به اجبار مشخص میگردند. اقتصاد اسلامی راه اعتدال و میانه را در این باره اتخاذ نموده است. میراث فقهی امامیه در این زمینه غنی اما پراکنده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر اساس «مدل سهلایهای» شامل حکم اولی، حکم ثانوی و حکم حکومتی، به واکاوی مشروعیت تسعیر میپردازد. یافتهها نشان میدهد: در شرایط عادی بازار، حکم اولی تسعیر حرمت است و قیمتها باید بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا تعیین شوند. در فرض یارانهدهی دولتی، به دلیل شرط ارتکازی عرفی در عقد، دولت حق نظارت و تعیین قیمت نهایی را دارد. در وضعیت اضطرار ناشی از احتکار، حکم ثانویِ دخالت حاکم برای رفع ضرر عمومی مشروعیت مییابد.در سطح حکم حکومتی، با پذیرش ولایت مطلقه فقیه، امکان صدور حکم موقت تسعیر بر اساس مصالح عامه وجود دارد. نوآوری این پژوهش در ارائه چارچوبی منسجم برای تفکیک سه لایه حکمی و تبیین مرزهای گذار میان آنهاست.
اقتصاد اسلامی
سیدعباس دیانت مقدم
چکیده
در توزیع درآمد بین عوامل تولید، اقتصاد سرمایۀداری و مارکسیسم معیارهایی ارائه کردهاند. نئوکلاسیکها بحث عرضه و تقاضا در بازار آزاد را معیار توزیع درآمد و ملاک مشروعیت آن به حساب میآورند و مارکسیسم بر کار تأکید میکند. ضرورت این بحث در اقتصاد اسلامی از آن حیث است که کشف معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام به ما امکان اظهار نظر روشمند ...
بیشتر
در توزیع درآمد بین عوامل تولید، اقتصاد سرمایۀداری و مارکسیسم معیارهایی ارائه کردهاند. نئوکلاسیکها بحث عرضه و تقاضا در بازار آزاد را معیار توزیع درآمد و ملاک مشروعیت آن به حساب میآورند و مارکسیسم بر کار تأکید میکند. ضرورت این بحث در اقتصاد اسلامی از آن حیث است که کشف معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام به ما امکان اظهار نظر روشمند در مورد بزرگترین نهادهای مالی یعنی بانک و بورس را میدهد و از اظهار نظرهای سلیقهای و بدون مبنا جلوگیری مینماید. معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام چیست؟ در میان متفکرین شیعه، شهید صدر به صورت شفافی به این بحث پرداخته و بر «کار» بهعنوان معیار انحصاری مشروعیت درآمد تأکید میکند. با توجه به این نکات، واکاوی این امر که معیار یا معیارهای مشروعیتِ درآمد در فقه اسلامی چیست، از مهمترین مباحث اقتصاد اسلامی به شمار میآید. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی‑توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانهای نشان داده است که در مضاربۀ ثانیه، بحث از حیث روایی شفاف نیست و برای کشف معیار مشروعیت درآمد در مضاربۀ ثانیه نیازمند توسعۀ بحث به مزارعه هستیم. در نهایت، این مقاله مایل است معیار «کارِ غیر مستقیم ریسکپذیر» را بهعنوان معیاری برای مشروعیت درآمد معرفی نماید.