آموزه‌های اقتصاد اسلامی

بررسی فقهی و اقتصادی وقف دارایی رمزارزها

مهدی عادل؛ مرتضی مرتضوی کاخکی؛ امید عادل

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 22 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.30513/ied.2026.6667.1238

چکیده

نهاد وقف به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای تأمین مالی پایدار در جوامع اسلامی، همواره نقش کلیدی در توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ایفا کرده است. با ظهور دارایی‌های دیجیتال و رمزارزها، این پرسش مطرح ... بیشتر نهاد وقف به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای تأمین مالی پایدار در جوامع اسلامی، همواره نقش کلیدی در توسعه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ایفا کرده است. با ظهور دارایی‌های دیجیتال و رمزارزها، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان چنین دارایی‌های نوینی را وقف کرد و در مسیر اهداف عام‌المنفعه به‌کار گرفت. پژوهش حاضر با رویکردی فقهی–حقوقی و اقتصادی، به بررسی امکان وقف دارایی‌های رمزارزی در چارچوب فقه امامیه می‌پردازد. پرسش‌های اصلی تحقیق بر سه محور استوار است: ماهیت و مالیت رمزارزها، انطباق آن‌ها با شرایط صحت وقف، و آثار اقتصادی–اجتماعی وقف رمزارزها. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و اجتهادی است. نتایج نشان می‌دهد که رمزارزها از منظر فقه امامیه واجد مالیت عرفی و عقلایی بوده و قابلیت تملک، بقا، قبض و اقباض را دارا هستند. هرچند نوسانات قیمتی و نبود چارچوب‌های حقوقی شفاف از چالش‌های اساسی‌اند، اما می‌توان با بهره‌گیری از نظریه «وقف مالیت» و ابزارهایی مانند قراردادهای هوشمند، این موانع را برطرف کرد. از منظر اقتصادی، وقف رمزارزها ظرفیت بالایی در جذب منابع مالی جدید، افزایش شفافیت و ارتقای کارآمدی نهاد وقف دارد. نوآوری اصلی پژوهش در ارائه چارچوبی نوین برای گذار از «حبس عین مادی» به «حبس مالیت» و تطبیق وقف با اقتضائات اقتصاد دیجیتال است.

چارچوب مفهومی اقتصاد توکنی با رویکرد مقاومت رسانه‌ای در برابر نظام سلطه در رسانه‌های دیجیتال: مطالعه موردی خبرگزاری مهر

فائزه فرهودی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 28 مرداد 1405

https://doi.org/10.30513/ied.2026.8309.1273

چکیده

هدف اصلی ارائه چارچوب مفهومی اقتصاد توکنی در خبرگزاری مهر ایران با رویکرد مقاومت رسانه ای در برابر نظام سلطه است. روش تحقیق ترکیبی است و از نظر هدف، توسعه‌ای کاربردی است. روش گرداوری اطلاعات در بخش کیفی، ... بیشتر هدف اصلی ارائه چارچوب مفهومی اقتصاد توکنی در خبرگزاری مهر ایران با رویکرد مقاومت رسانه ای در برابر نظام سلطه است. روش تحقیق ترکیبی است و از نظر هدف، توسعه‌ای کاربردی است. روش گرداوری اطلاعات در بخش کیفی، کتابخانه ای و در بخش کمی، میدانی است. جامعه آماری 84 نفر از مدیران و متخصصان شامل مدیران رسانه ای خبرگزاری مهر (14 نفر) و متخصصان فناوری بلاک چین (70 نفر) در ایران بود. با توجه به اندازه محدود جامعه و دسترسی کامل به آن از طریق شبکه‌های حرفه‌ای، نیازی به نمونه‌گیری نبود. در بخش کیفی، با استفاده از الگوریتم هفت مرحله‌ای فراترکیب، مولفه‌های مربوط به این دو متغیر (مدل اقتصاد توکنی و فناوری بلاک چین) استخراج شد و در بخش کمی با استفاده از روش دلفی و تنظیم پرسشنامه نظرات متخصصان دریافت شد. نتایج نشان داد بهره‌گیری از بلاک‌چین و مفاهیم اقتصاد توکنی می‌تواند به تضمین استقلال خبرگزاری، ایجاد ارزش اقتصادی پایدار و اعتباری، و افزایش مقاومت آن در برابر فشارهای خارجی یاری رساند. تحلیل یافته‌های کمی نشان داد که اولویت اصلی، توسعه راهبردی رسانه‌های دیجیتال، به ویژه در حوزه‌های مدل حکمرانی رسانه‌ای و حفظ و جذب مخاطب است. همچنین، زیرساخت‌های فناورانه، اقتصاد دیجیتال تاب‌آور، امنیت سایبری، دقت داده‌ها، مدیریت محتوا و چارچوب مالی پایدار، مؤلفه‌های کلیدی هستند که از طریق مدل اقتصاد توکنی و با استفاده از قابلیت‌های بلاک‌چین، تقویت می‌شوند. تقویت زیرساخت و امنیت سایبری خبرگزاری مهر، آموزش تخصصی کارکنان و ایجاد چارچوب حقوقی و اعتمادسازی از جمله پیشنهادهای حاصل از پژوهش حاضر است.

آموزه‌های اقتصاد اسلامی

مقالات آماده انتشار

شماره جاری

دوره 1 (1403)

کلیدواژه‌ها = اقتصاد دیجیتال

بررسی فقهی و اقتصادی وقف دارایی رمزارزها

چکیده

چارچوب مفهومی اقتصاد توکنی با رویکرد مقاومت رسانه‌ای در برابر نظام سلطه در رسانه‌های دیجیتال: مطالعه موردی خبرگزاری مهر

چکیده