• ثبت نام
  • ورود به سامانه
  • English

آموزه‌های اقتصاد اسلامی

  1. صفحه اصلی
  2. واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

اطلاعات آماری نشریه

داوران 1403

داوران 1404

واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک

    نویسنده

    • سیدمحمد حیدری خورمیزی

    استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی شهید محلاتی (ره)، قم، ایران.

,

نوع مقاله : ترویجی

10.30513/ied.2026.8221.1267
  • مشخصات مقاله
  • مراجع
  • دریافت فایل
  • ارجاع به این مقاله
  • آمار
  • هم رسانی

چکیده

شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در معاملات اهرمی رمزارزها، سازوکاری خودکار برای بستن موقعیت‌های زیان‌ده به منظور صیانت از سرمایۀ پلتفرم و ثبات نظام مالی است. مسئلۀ بنیادین آن است که آیا ابهام در زمان و قیمت قطعی وقوع تصفیه در لحظۀ انشای عقد، مصداق غرر فاحش و موجب بطلان معامله است؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی با رویکرد اجتهادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، نشان می‌دهد که با تفکیک ماهوی میان «ریسک تجاری ناشی از نوسانات آتی» و «غرر در ارکان عقد»، شرط تصفیۀ اجباری نه‌تنها غرر مبطل محسوب نمی‌شود، بلکه ابزاری عقلایی برای مدیریت ریسک و تحقق عدالت قراردادی است. این شرط در قالب «شرط فاسخ معلق بر وصفی کمّی‌شده» قابل تحلیل بوده و شفافیت الگوریتمیک در قراردادهای هوشمند، جهل به حصول شرط را مرتفع می‌سازد. با این حال، صحت این معاملات منوط به تحقق دو شرط اساسی است: نخست، سلامت فنی اوراکل‌ها و شفافیت قیمت مرجع؛ دوم، عدم دستکاری قیمت توسط پلتفرم. رعایت این شروط، مبنای شرعی لازم برای فعالیت پلتفرم‌های معاملاتی را فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

  • لایکوییدیشن
  • شرط تصفیۀ اجباری
  • قاعدۀ غرر
  • قراردادهای هوشمند
  • شرط فاسخ

موضوعات

  • اقتصاد اسلامی
  • XML
  • اصل مقاله 1.31 M
  • RIS
  • EndNote
  • Mendeley
  • BibTeX
  • APA
  • MLA
  • HARVARD
  • CHICAGO
  • VANCOUVER
مراجع
ابراهیمی، سعید؛ منصوری، ایوب؛ بای، محمد. (۱۳۹۲ش). ماهیت حقوقی شرط انفساخ خودبه‌خودی عقد – بررسی فقهی. پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، ۱۰(۳۴)، ص. ۲۷‑۳۸.
انصاری، مرتضی. (۱۴۱۵ق). کتاب المکاسب. قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
آمدی، علی بن محمد. (۱۴۰۵ق). الإحکام فی أصول الأحکام. بیروت: مکتبة المعارف.
بهرامی احمدی، حمید. (۱۳۹۴ش). قواعد فقه. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
پورصدقی، رضا؛ فائزی، محمد؛ آذریان، سیدصادق. (۱۴۰۴ش). واکاوی فقهی غرر در معامله بیت‌کوین. آموزه‌های اقتصاد اسلامی، ۱(۲)، ص. ۳۷‑۵۱. https://doi.org/10.30513/ied.2025.2992.1116 
حبیبیان نقیبی، مجید؛ اسدیان لالیمی، مرتضی؛ زحمتکش، محمدعلی. (۱۳۹۹ش). بررسی چالش غرر در معامله با رمزارزها (مورد مطالعه: بیت‌کوین). کنفرانس بین‌المللی فقه، حقوق و پژوهش‌های دینی. https://sid.ir/paper/900566/fa 
حر عاملی، محمد حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
حکیم، سید محمدتقی. (بی‌تا). الأصول العامة للفقه المقارن. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
راعی، رضا؛ سعیدی، علی. (۱۳۸۳ش). مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
زمخشری، محمود بن عمر. (۱۴۱۷ق). الفائق فی غریب الحدیث. بیروت: دار الکتب العلمیة.
سرخسی، محمد بن احمد. (۱۳۷۲ق). أصول السرخسی. حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة.
سلطانی‌فرد، جواد؛ محمدی، احمد. (۱۴۰۳ش). کاوشی نو در گستره مفهومی قاعده «نفی غرر» و انطباق‌سنجی خرید و فروش «ارزهای رمزپایه» با آن. پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، ۲۵(۴)، ص. ۸۳۷‑۸۸۲. https://doi.org/10.30497/law.2024.245837.3494 
شهید اول، محمد بن مکی. (بی‌تا). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (بی‌تا). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
شهیدی، مهدی. (۱۳۸۶ش). حقوق مدنی: آثار قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۳ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
علیدوست، ابوالقاسم. (۱۳۸۲ش). قاعده نفی غرر در معاملات. فصلنامه اقتصاد اسلامی، ۳(۹)، ص. ۸۹‑۱۰۶.
علی‌زاده اصل، محمد؛ موسویان، سیدعباس. (۱۳۹۴ش). بررسی رابطه ریسک و غرر اسلامی در بازارهای مالی. فصلنامه اقتصاد اسلامی، ۱۵(۵۹)، ص. ۶۵‑۹۴.
محقق ثانی، علی بن حسین. (۱۴۱۴ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسۀ آل البیت(ع).
محقق داماد یزدی، سید مصطفی. (۱۴۰۶ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مصباحی مقدم، غلامرضا؛ رستم‌زاده، اسماعیل. (۱۳۸۶ش). غرر در معاملات اختیارات بر روی سهام از دیدگاه فقه امامیه. جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی، ۴(۸)، ص. ۳۶‑۶۵.
مظفر، محمدرضا. (بی‌تا). أصول الفقه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
موسوی بجنوردی، سید محمد. (۱۴۱۹ق). قواعد فقهیة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
موسوی خمینی، سید روح‌الله. (۱۴۰۹ق). تحریر الوسیلة. قم: مؤسسة مطبوعات دار العلم.
موسوی خمینی، سید روح‌الله. (۱۴۲۱ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
موسوی، سید محمدصادق؛ رییسی، روح‌الله. (۱۳۹۷ش). تحلیل فقهی و اخلاقی ریسک تجاری و مقایسه آن با غرر با تأکید بر قواعد عام درآمدزایی مخاطره. پژوهش‌های اخلاقی، ۸(۴)، ص. ۲۲۵‑۲۴۵.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۳ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نراقی، احمد بن محمد مهدی. (۱۴۱۷ق). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
Ahmed, H., & Ismail, A. (2018). Smart contracts in Islamic finance: A Shariah perspective. ISRA International Journal of Islamic Finance, 10(2), 152-167. https://doi.org/10.1108/IJIF-04-2018-0045 
Bebchuk, L. A., & Guzman, A. T. (1999). An economic analysis of transnational bankruptcies. Journal of Law and Economics, 42(2), 775-808.
Islamic Research and Training Institute (IRTI). (2023). Liquidation Mechanisms in Crypto-margined Derivatives: A Shariah Analysis. Jeddah: Islamic Development Bank.
Madani, F., & Nurhikmah, A. (2025). Fiqh analysis of cryptocurrency through the Istihsan method approach. Jurnal Iman dan Spiritualitas, 5(4), 733-746. https://doi.org/10.15575/jis.v5i4.47808 
Spooner, J. (2017). Seeking shelter in personal insolvency law: Recession, eviction and bankruptcy’s social safety net. Journal of Law and Society, 44(3), 374-405. https://doi.org/10.1111/jols.12035 
Zhang, F., Cecchetti, E., Croman, K., Juels, A., & Shi, E. (2016). Town Crier: An authenticated data feed for smart contracts. In Proceedings of the 2016 ACM SIGSAC Conference on Computer and Communications Security (pp. 270-282). https://doi.org/10.1145/2976749.2978326
    • تعداد مشاهده مقاله: 102
    • تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 104
آموزه‌های اقتصاد اسلامی
دوره 2، شماره 3
دی 1404
صفحه 423-459
فایل ها
  • XML
  • اصل مقاله 1.31 M
سابقه مقاله
  • تاریخ دریافت: 29 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری: 23 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 27 تیر 1405
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
  • RIS
  • EndNote
  • Mendeley
  • BibTeX
  • APA
  • MLA
  • HARVARD
  • CHICAGO
  • VANCOUVER
آمار
  • تعداد مشاهده مقاله: 102
  • تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 104

APA

حیدری خورمیزی, سیدمحمد . (1404). واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک. آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2(3), 423-459. doi: 10.30513/ied.2026.8221.1267

MLA

حیدری خورمیزی, سیدمحمد . "واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک", آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2, 3, 1404, 423-459. doi: 10.30513/ied.2026.8221.1267

HARVARD

حیدری خورمیزی, سیدمحمد. (1404). 'واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک', آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2(3), pp. 423-459. doi: 10.30513/ied.2026.8221.1267

CHICAGO

سیدمحمد حیدری خورمیزی, "واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک," آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2 3 (1404): 423-459, doi: 10.30513/ied.2026.8221.1267

VANCOUVER

حیدری خورمیزی, سیدمحمد. واکاوی فقهی‌-حقوقی شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در قراردادهای اهرمی رمزارزها: از ابهام غرری تا ضرورت مدیریت ریسک. آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 1404; 2(3): 423-459. doi: 10.30513/ied.2026.8221.1267

  • صفحه اصلی
  • درباره نشریه
  • اعضای هیات تحریریه
  • ارسال مقاله
  • تماس با ما
  • نقشه سایت

اخبار و اعلانات

اشتراک خبرنامه

برای دریافت اخبار و اطلاعیه های مهم نشریه در خبرنامه نشریه مشترک شوید.

© سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب