نقدی بر ادعای طبیعی‌بودن الگوی مصرف‌گرایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دکتری اقتصاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

سؤالی که مقاله به دنبال پاسخ‌گویی به آن است، در مورد ماهیت مصرف‌گرایی مدرن است. در واقع آیا سیر پیشرفت و توسعۀ اقتصادی جوامع به خودی خود منجر به الگوی وفور و مصرف‌گرایی می‌شود یا اینکه مصرف‌گرایی از طرق غیرطبیعی و با دستکاری در اراده‌های مصرف‌کنندگان رشد و توسعه و ترویج می‌یابد؟ سؤالی که با پاسخ‌دادن به آن می‌توان این پدیده را طبیعی و متعادل و مطلوب دانست یا اینکه آن را غیرطبیعی، نامتعادل و نامطلوب تلقی کرد و با زمینه‌ها و عوامل رشددهندۀ آن به مقابله برخاست و الگویی طبیعی را جایگزین آن نمود. مقاله با مطالعه و بررسی تاریخی سیر تحول مصرف و مصرف‌گرایی در جوامع سرمایه‌داری نشان می‌دهد این الگو، به‌ویژه در شکل مدرن آن که به یک ایدئولوژی و سبک زندگی مطلوب در جوامع سرمایه‌داری بدل شده است، به هیچ عنوان مسبوق به سابقه نبوده و با تحولات فرهنگی، اقتصادی و تکنولوژیکی این‌چنین رشد و توسعه یافته است. بنابراین نه می‌توان و نه باید این الگو را یک الگوی طبیعی و هر جریان و الگوی مقابل آن را غیرطبیعی و محکوم به شکست قلمداد کرد. به‌علاوه می‌توان نشان داد خود جوامع غربی به سمت الگوهای بدیل مصرف‌گرایی حرکت کرده و در همین راستا ارائۀ الگوی مصرف اسلامی پیشنهاد نویسندۀ مقاله می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critique of the Claim That Consumerism Is a Natural Pattern

نویسنده [English]

  • Ali akbar Karimi
چکیده [English]

This paper explores the nature of modern consumerism by addressing whether economic progress and development inherently lead to a pattern of abundance and consumerism, or whether consumerism arises unnaturally through manipulation of consumers’ wills. Answering this question is crucial to determining whether consumerism should be regarded as a natural, balanced, and desirable phenomenon, or as an artificial, unbalanced, and undesirable one—thus informing efforts to confront its underlying causes and propose alternative models. Through a historical analysis of the evolution of consumption and consumerism in capitalist societies, the study reveals that modern consumerism, particularly in its current form as an ideology and a preferred lifestyle, lacks genuine historical precedent. Instead, it has developed alongside specific cultural, economic, and technological changes. Therefore, consumerism should neither be accepted as a natural pattern nor should any alternative paradigm be dismissed as unnatural or destined to fail. Moreover, the paper highlights that Western societies are increasingly moving toward alternatives to consumerism and proposes an Islamic consumption model as a viable and meaningful alternative.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • consumption pattern
  • modern consumerism
  • drivers of consumerism
  • consumerism alternatives
  • critique of consumerism
  1. متوسلی، محمود و همکاران. (1389). «تبیینی از پیوند ساختار قدرت و تحولات اندیشۀ اقتصادی در قرن‌های ۱۷ تا ۱۹ میلادی». روش‌شناسی علوم انسانی، 16(63)، 55-75.
  2. باکاک، رابرت. (1381). مصرف (خسرو صبری، مترجم). تهران: نشر شیرازه.
  3. بودریار، ژان. (1397). جامعۀ مصرفی (پیروز ایزدی، مترجم) (چاپ هفتم). تهران: انتشارات ثالث.
  4. ژید، شارل و ریست، شارل. (1395). تاریخ عقاید اقتصادی از فیزیوکرات‌ها تا استوارت میل (کریم سنجابی، مترجم) (چاپ پنجم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  5. اسکور، ژولیت. (1385). «طرح مسئلۀ دولت رفاه و مسئلۀ «مصرف»» (حامد حاجی حیدری، مترجم). راهبرد یاس، 2(5)، 209-230.
  6. شوماخر، ای.اف. (1365). کوچک زیباست: اقتصاد با ابعاد انسانی (علی رامین، مترجم) (چاپ دوم). تهران: انتشارات سروش.
  7. فدرستون، مایک. (1393). مصرف و پسامدرنیسم (حسین حسنی و محمدرضا نیرو، مترجمان). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
  8. کریمی، علی‌اکبر؛ میرمعزی، سید حسین و حسینی، سید رضا. (1398). «بررسی تطبیقی شاخصه‌های مصرف‌گرایی غربی و الگوی اسلامی مصرف». اقتصاد و بانکداری اسلامی، (26)، 151-177.
  9. کریمی، علی‌اکبر. (1391). تحلیل پدیده‌ مصرف‌گرایی و ارائۀ راهکارهای مطلوب جهت تدوین الگوی اسلامی-ایرانی مصرف (پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد). دانشکدۀ معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع).
  10. گالبرایت، جان‌کنت. (1340). جامعۀ متمول (حسین شجره، مترجم). تهران: انتشارات مؤسسۀ علوم اداری دانشگاه تهران.
  11. مایلز، استیون و مایلز، مالکوم. (1392). شهرهای مصرفی (مرتضی قلیچ و محمدحسن خطیبی بایگی، مترجمان). تهران: انتشارات تیسا.
  12. مایلز، استیون. (1396). مصرف‌گرایی: شیوه‌ای از زندگی (فردین علی‌خواه، مترجم). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
  13. وبلن، تورستین. (1383). نظریۀ طبقۀ مرفه (ارشاد فرهنگ، مترجم). تهران: نشر نی.
  14. Bateman, H., & McAdam, K. (2006). Dictionary of Economics. Great Britain: A & C Black Publishers Ltd.
  15. Baudrillard, J. (1988). Selected Writings (M. Poster, Ed.). Cambridge: Polity Press.
  16. Campbell, C. (1995). “The Sociology of Consumption”. In D. Miller (Ed.), Acknowledging Consumption: A Review of New Studies (pp. 95-124). London: Routledge.
  17. Campbell, C. (1987). The Romantic Ethic and The Spirit of Modern Consumerism. Oxford: Basil Blackwell.
  18. Corrigan, P. (1997). The Sociology of Consumption: An Introduction. London: Sage.
  19. Durlauf, S. N., & Blume, L. E. (Eds.). (2008). The New Palgrave Dictionary of Economics (2nd ed., Vol. 2). New York: Palgrave Macmillan.
  20. Frank, R. A. (1999). The Oxford American Dictionary of Current English. Oxford: Oxford University Press.
  21. Gabriel, Y., & Lang, T. (1995). The Unmanageable Consumer: Contemporary Consumption and its Fragmentations. London: Sage.
  22. Galbraith, J. K. (2001). The Essential Galbraith (A. D. Williams, Ed.). Boston: Houghton Mifflin.
  23. Lodziak, C. (2002). The Myth of Consumerism. London: Pluto Press.
  24. Nava, M. (1991). “Consumerism Reconsidered: Buying and Power”. Cultural Studies, 5(2), 157-173.
  25. Rutherford, D. (2002). Routledge Dictionary of Economics (2nd ed.). London: Routledge.
  26. Schor, J. B. (2007). “In Defense of Consumer Critique: Revisiting the Consumption Debates of the Twentieth Century”. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 611, 16-30.
  27. Stearns, P. (2006). Consumerism in World History: The Global Transformation of Desire. London: Routledge.
  28. Swagler, R. (1994). “Evolution and Applications of the Term Consumerism: Theme and Variations”. Journal of Consumer Affairs, 28(2), 347-360.
  29. Webster, F. (1995). Theories of the Information Society. London: Routledge.
  30. Whiteley, N. (1994). Design for Society. London: Reaktion Books