نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• ساجد بامی ¹
• بهزاد بابازاده خراسانی ²
• مهدی عادل ³

¹ دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم اقتصادی- بانکداری اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

² استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

³ دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم اقتصادی- بانکداری اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ طلبۀ سطح سه حوزۀ علمیه خراسان، مشهد، ایران.

چکیده

گسترش فناوری‌های مالی و تحولات در حوزه پرداخت‌های دیجیتال، بانک‌های مرکزی بسیاری از کشورها را به توسعه پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC)سوق داده است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای افزایش شفافیت مالی، بهبود سیاست‌گذاری پولی و کاهش هزینه‌های مبادلاتی، پروژه ریال دیجیتال را معرفی کرده است. این نوآوری، اگرچه می‌تواند مزایای اقتصادی متعددی داشته باشد، اما از منظر فقه اسلامی نیازمند بررسی‌های دقیق‌تری است. در این پژوهش، مشروعیت فقهی ریال دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته و چالش‌های شرعی آن تحلیل شده است. مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده شامل مالیت شرعی این نوع پول، امکان وقوع ربا در فرایندهای مالی مرتبط با آن، ریسک‌های ناشی از نوسانات ارزش، امنیت تراکنش‌ها و همچنین مسئله خلق پول بدون پشتوانه است. بررسی تطبیقی تجربه کشورهای اسلامی مانند اندونزی و مالزی نشان می‌دهد که طراحی یک ارز دیجیتال مطابق با اصول شریعت، مستلزم نظارت فقهی مستمر و بهره‌گیری از سازوکارهایی نظیر قراردادهای هوشمند اسلامی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مشروعیت فقهی ریال دیجیتال به رعایت اصولی همچون کنترل عرضه پول، جلوگیری از ربا، تضمین ارزش پایدار و شفافیت در تراکنش‌ها بستگی دارد. ازاین‌رو، پیشنهاد می‌شود که بانک مرکزی ایران با تشکیل یک کمیته فقهی مستقل، نظارت دقیق بر مراحل طراحی و اجرای ریال دیجیتال را تضمین کند و از تجربیات سایر کشورها در این حوزه بهره گیرد.

کلیدواژه‌ها

• پول دیجیتال بانک مرکزی
• ریال دیجیتال
• فقه اسلامی
• ربا

موضوعات

• اقتصاد اسلامی

عنوان مقاله [English]

Islamic Jurisprudential Review of Central Bank Digital Currency (CBDC) in Iran

نویسندگان [English]

• Sajed Bami ¹
• Behzad Babazadeh khorasani ²
• Mahdi Adel ³

¹ MA in Economic Sciences – Islamic Banking, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

² Assistant Professor, Department of Economics, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

³ MA in Economic Sciences – Islamic Banking, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran; Level Three student, Khorasan Seminary, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

In recent years, the advancement of financial technologies has prompted many countries to develop Central Bank Digital Currencies (CBDCs). The Central Bank of Iran has also launched the "Digital Rial" project to enhance financial transparency, better control monetary policies, and reduce transaction costs. This study examines the jurisprudential (Fiqh) aspects of the Digital Rial, analyzing its legal challenges under Islamic financial principles. Key concerns include its legitimacy as a form of wealth, the potential occurrence of usury (riba), risks associated with value fluctuations and transaction security, and the issue of money creation without proper backing. Findings suggest that the Sharia compliance of the Digital Rial depends on preventing riba, controlling money supply, ensuring a stable value, and maintaining transparency in transactions. Additionally, the experiences of Islamic countries like Indonesia and Malaysia highlight the importance of continuous Sharia oversight and the implementation of smart contracts that align with Islamic principles. Ultimately, this paper recommends that Iran’s Central Bank adopt global best practices and establish an independent Sharia committee to oversee the design and implementation of the Digital Rial.

کلیدواژه‌ها [English]

• Central Bank Digital Currency
• Digital Rial
• Islamic Jurisprudence (Fiqh)
• Riba (Usury)