آموزه‌های اقتصاد اسلامی

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

اطلاعات آماری نشریه

داوران 1403

داوران 1404

بررسی فقهی پول دیجیتال بانک مرکزی در ایران

    نویسندگان

    1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم اقتصادی - بانکداری اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

    2 استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

    3 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم اقتصادی- بانکداری اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ طلبۀ سطح سه حوزۀ علمیه خراسان، مشهد، ایران.

,

نوع مقاله : پژوهشی

چکیده

گسترش فناوری‌های مالی و تحولات در حوزۀ پرداخت‌های دیجیتال، بانک‌های مرکزی بسیاری از کشورها را به توسعۀ پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) سوق داده است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای افزایش شفافیت مالی، بهبود سیاست‌گذاری پولی و کاهش هزینه‌های مبادلاتی، پروژۀ ریال دیجیتال را معرفی کرده است. این نوآوری، اگرچه می‌تواند مزایای اقتصادی متعددی داشته باشد، اما از منظر فقه اسلامی نیازمند بررسی‌های دقیق‌تری است. در این پژوهش، مشروعیت فقهی ریال دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته و چالش‌های شرعی آن تحلیل شده است. مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده شامل مالیت شرعی این نوع پول، امکان وقوع ربا در فرآیندهای مالی مرتبط با آن، ریسک‌های ناشی از نوسانات ارزش، امنیت تراکنش‌ها و همچنین مسئلۀ خلق پول بدون پشتوانه است. بررسی تطبیقی تجربۀ کشورهای اسلامی مانند اندونزی و مالزی نشان می‌دهد که طراحی یک ارز دیجیتال مطابق با اصول شریعت، مستلزم نظارت فقهی مستمر و بهره‌گیری از سازوکارهایی نظیر قراردادهای هوشمند اسلامی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مشروعیت فقهی ریال دیجیتال به رعایت اصولی همچون کنترل عرضۀ پول، جلوگیری از ربا، تضمین ارزش پایدار و شفافیت در تراکنش‌ها بستگی دارد. از این رو، پیشنهاد می‌شود که بانک مرکزی ایران با تشکیل یک کمیتۀ فقهی مستقل، نظارت دقیق بر مراحل طراحی و اجرای ریال دیجیتال را تضمین کند و از تجربیات سایر کشورها در این حوزه بهره گیرد

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع
قرآن کریم.
ابن‌عباد، صاحب بن عباد. (۱۴۱۴ق). المحیط فی اللغة. بیروت: دارالکتب العلمیة.
انصاری، مرتضی. (۱۴۰۳ق). المکاسب. قم: انتشارات اسلامی.
بحرانی، یوسف. (۱۴۰۵ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة (ج. ۱۹). قم: مؤسسۀ آل ‌البیت(ع).
پوراسکندری، مهرداد؛ الهامی، رضا. (۱۴۰۳ش). تعریف فقهی غرر از دیدگاه فقیهان شیعه. نشریۀ فقه و مبانی حقوق اسلامی، (۵۶)، ص. ۴۰۵‑۴۱۹. https://doi.org/10.22059/jjfil.2024.372234.669649 
پژوهشکدۀ پولی و بانکی. (۱۴۰۰ش). پول دیجیتال بانک مرکزی؛ مبانی نظری و تجارب جهانی. تهران: پژوهشکدۀ پولی و بانکی.
جمعی از همکاران. (۱۴۰۱ش). پیش‌نویس سند ریال دیجیتال (نسخه ۲‑۲). تهران: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة (ج. ۲۵). قم: مؤسسۀ آل ‌البیت(ع).
خمینی، روح‌الله. (۱۴۰۴ق). تحریر الوسیلة: کتاب البیع. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
خورشیدی کوچصفهانی، زهرا؛ چیت‌سازسان، مرتضی. (۱۴۰۲ش). ماهیت ارزهای دیجیتال از منظر فقه. پانزدهمین کنفرانس بین‌المللی حقوق و علوم قضایی.
صادقی، محسن؛ ناصر، مهدی. (۱۴۰۰ش). مطالعۀ تطبیقی چالش‌ها و راهکارهای به‌کارگیری ارزهای رمزنگاری‌شدۀ دیجیتالی در نظام حقوقی ایران و آمریکا. مطالعات حقوق خصوصی، ۵۱(۲)، ص. ۲۷۵‑۲۹۳. https://doi.org/10.22059/jlq.2021.284096.1007243 
صدر، سید محمدباقر. (۱۳۹۳ش). اقتصادنا. تهران: روزبه.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۱۰ق). کتاب العین (ج. ۴). قم: دارالهجرة.
محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن. (۱۴۲۰ق). شرائع الإسلام (ج. ۲). قم: انتشارات اسلامی.
مطلبی هفشجانی، سمیرا؛ فصیحی‌زاده، علیرضا؛ راعی، مسعود. (۱۴۰۲ش). علل صوری شدن قراردادهای بانکی. فصلنامۀ مطالعات فقه اقتصادی، (۵)، ص. ۸۶۷‑۸۸۴. https://doi.org/10.22034/ejs.2023.413252.1528 
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۴۲۵ق). أنوار الفقاهة: کتاب البیع. قم: مدرسۀ امام علی بن ابی‌طالب(ع).
موسویان، سید عباس؛ علیزاده اصل، محمد. (۱۳۹۴ش). بررسی رابطۀ ریسک و غرر در بازارهای مالی اسلامی. فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، ۱۵(۵۹)، ص. ۶۵‑۹۴.
وزیری، سید ابوالفضل؛ ندری، کامران. (۱۴۰۲ش). اثر پول دیجیتال بانک مرکزی بر سیاست‌گذاری پولی. فصلنامۀ علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، (۴۵)، ص. ۱۸۹‑۲۲۲. https://doi.org/10.22034/es.2024.395967.1669 
Adrian, T., & Mancini-Griffoli, T. (2019). The Rise of Digital Money. IMF FinTech Notes, 19/001. https://doi.org/10.5089/9781498324908.063 
Auer, R., Cornelli, G., & Frost, J. (2021). Rise of the Central Bank Digital Currencies: Drivers, Approaches and Technologies. BIS Quarterly Review, September, 55‑70.
Aysan, A. F., & Al-Ansari, K. A. (2022). Central Bank Digital Currencies, Internet of Things, and Islamic Finance: Blockchain Prospects and Challenges. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4128096 
Bank Indonesia. (2022). White Paper: Digital Rupiah for Indonesia’s Future Economy. https://doi.org/10.21098/jcli.v2i2.45 
Bank Negara Malaysia. (2023). CBDC Design for Maqasid Al-Shariah Compliance, 10‑30.
Bharathan, V. (2021, December 29). Digitizing Financial Markets: Project Aber. Forbes.
BIS. (2021). CBDC and Its Associated Motivations and Challenges. BIS Papers No. 123.
El-Gamal, M. A. (2006). Islamic Finance: Law, Economics, and Practice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.4197/islec.21-2.5 
Fad, M. F., & Imron, A. (2022). A Halal Cryptocurrency Model under Maqashid Al-Shari’ah. Journal of Islamic Economics Lariba. https://doi.org/10.20885/jielariba.vol8.iss1.art14
Friedman, M. (1968). The Role of Monetary Policy. American Economic Review, 58(1), 1‑17.
Fung, B., & Halaburda, H. (2016). Central Bank Digital Currencies: A Framework for Assessing Why and How. Bank of Canada Staff Discussion Paper. https://doi.org/10.2139/ssrn.2994052 
Guggenheim, J., & Yu, J. (2022). Stablecoins: Economic and Financial Stability Issues. Journal of Financial Technology, 15. https://doi.org/10.33274/2079-4762-2022-51-1-77-86 
Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2013). An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118390474 
McLeay, M., Radia, A., & Thomas, R. (2014). Money Creation in the Modern Economy. Bank of England Quarterly Bulletin, 54(1), 14‑27.
Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System.
Naz, S., & Nazir, N. (2024). Compatibility of Cryptocurrency with Islamic Law. International Journal of Islamic Finance, 9(2), 1‑15. https://doi.org/10.26652/cjif.9202415 
Rogoff, K. (2016). The Curse of Cash. Princeton University Press.
Saudi Central Bank & Central Bank of UAE. (2020). Project Aber: Final Report.
آموزه‌های اقتصاد اسلامی
دوره 2، شماره 3
دی 1404
صفحه 67-102
فایل ها
سابقه مقاله
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار