نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• مرتضی مرتضوی کاخکی ¹
• محمد واحدی فر ²

¹ استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

² کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.

چکیده

مطابق قانون عملیات بانکی بدون ربا، قرارداد مشارکت مدنی یکی از مهم‌ترین ابزارهای حقوقی میان بانک‌ها و مشتریان است که کاربردهای متعددی از جمله دریافت و تسویه تسهیلات بانکی دارد. برخی کارشناسان حقوق بانکی بر این باورند که استفاده از این قرارداد به عنوان یک ابزار امهالی می‌تواند بخشی از مشکلات بانک‌ها و بدهکاران را برطرف کند. با این حال، اعطای تسهیلات مشارکتی صرفاً برای تسویه بدهی‌های پیشین، بدون وجود زمینه‌ای برای تحقق مشارکت واقعی، از دیدگاه فقها، به‌ویژه شورای فقهی بانک مرکزی، دارای اشکال شرعی و قانونی است. نظام حقوقی ایران نیز تاکنون راهکار مشخصی برای این مسئله ارائه نکرده است. در این پژوهش، با روش توصیفی–تحلیلی، معضلات حقوقی و فقهی ناشی از تمدید و امهال قراردادهای مشارکت مدنی بررسی شده و تلاش شده است موضع مقاله در این خصوص روشن بیان گردد. به نظر نگارنده، قراردادهایی که بدون قصد واقعی مشارکت صرفاً برای تسویه بدهی منعقد می‌شوند، باطل بوده و بانک تنها می‌تواند بر مبنای قرارداد اولیه مطالبات خود را پیگیری کند. همچنین، هرچند امهال در حال حاضر وجهه قضایی دارد، اما مشکلات اقتصادی و فقهی فراوانی دارد که اصلاح آن ضروری است. قانون‌گذار باید برای رفع این چالش‌ها، راهکارهایی دقیق و فوری ارائه دهد.

کلیدواژه‌ها

• مشارکت مدنی
• امهال بانکی
• تمدید قرارداد
• بانکداری بدون ربا

موضوعات

• اقتصاد اسلامی

عنوان مقاله [English]

Civil partnership contracts in banks and the pathology of their renewal and postponement in the banking system

نویسندگان [English]

• Morteza Mortazavi kakhki ¹
• Mohammad Vahedi Far ²

¹ Assistant Professor, Department of Economics, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

² Master's degree, Department of Economics, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

According to the Islamic Banking Operations Act, the civil partnership contract (Musharakah) is one of the most important legal instruments between banks and customers, with various applications including the granting and settlement of banking facilities. Some banking law experts believe that using this contract as a rescheduling tool can help resolve part of the problems faced by banks and debtors. However, granting participatory financing solely to settle prior debts, without grounds for the realization of an actual partnership, is considered to have legal and Shariah flaws from the perspective of jurists, especially the Shariah Board of the Central Bank. The Iranian legal system has yet to provide a definitive solution to this issue. In this study, employing a descriptive-analytical method, the legal and jurisprudential challenges arising from the extension and rescheduling of civil partnership contracts are examined. Accordingly, contracts concluded solely for debt settlement without genuine intent to participate are void, and the bank can only collect its claims based on the original contract. Therefore, existing rulings affirming the validity of such contracts require more thorough review.

کلیدواژه‌ها [English]

• Contract Renewal
• Rescheduling
• Musharakah Contracts
• Banking System