نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 دکتری فقه تربیتی، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
2 سطح چهار حوزوی، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
3 دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
4 دکتری تخصصی علوم اقتصادی، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
چکیده
حوزههای علمیه پایگاه شناخت، تعلیم و تربیت عالمان و تولید علوم دینی و ترویج و تبلیغ و دفاع از دین است و نقش حیاتی در تربیت نیروی انسانی متخصص دینی و حفظ و گسترش معارف اسلامی دارد. تأمین مالی پایدار و شفاف برای این نهاد یک ضرورت راهبردی است. این پژوهش با رویکرد اسلامی و با روش فقهی- تحلیلی به این مساله می پردازد.
بر اساس نتایج به دست آمده از این پژوهش و بر اساس تحلیل فقهی، راهکارهای کلی تامین منابع به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند؛ الف: منابع حکومتی وابسته به منصب امامت: شامل خمس، زکات، مالیات و انفال که ذیل عنوان بیت‌المال قرار دارند. ب: منابع مردمی: شامل تبرعات و وقف.
همچنین بررسی های این پژوهش نشان می دهد سیاستهای کلی در تامین مالی حوزه علمیه توسط حکومت شامل موارد ضرورت و حدود مداخله حکومت، تقدم اهم بر مهم، نقش تکمیلی دولت در برابر منابع مردمی، شفافیت و تفکیک منابع است. همچنین الزامات و نکات مهم در تأمین مالی حوزههای علمیه توسط مردم شامل مواردی چون تکیه بر پشتوانه‌های فقهی و قرآنی مشارکت مردمی نظیر آیه «تعاونوا علی البرّ و التقوی» و قاعده «اعانة علی البر» و تاکید بر وقف به‌عنوان رکن پایدار تامین مالی، واجب کفایی بودن تأمین مالی حوزه، مردمی‌سازی و جلوگیری از تمرکزگرایی و ارتقای فرهنگ انفاق و اعتماد اجتماعی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
راهکارها و سیاستهای کلی تامین مالی حوزههای علمیه بر اساس مبانی فقهی
نویسندگان [English]
- mohsen davoodabadifarahani 1
- masuod DAVOODIPOOR 2
- mohammad ZAREI, MUHAMMAD 3
- mahdi roayaee 4
1 دکتری فقه تربیتی، پژوهشگر ارشد بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
2 سطح چهار حوزوی، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
3 دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
4 دکتری تخصصی علوم اقتصادی، پژوهشگر بنیاد شیخ انصاری (ره)، قم، ایران.
چکیده [English]
حوزههای علمیه پایگاه شناخت، تعلیم و تربیت عالمان و تولید علوم دینی و ترویج و تبلیغ دین است و نقش حیاتی در تربیت نیروی انسانی متخصص دینی و حفظ و گسترش معارف اسلامی دارد. تأمین مالی پایدار و شفاف برای این نهاد یک ضرورت راهبردی است. این پژوهش با رویکرد اسلامی و با روش فقهی- تحلیلی به این مساله می پردازد.
بر اساس نتایج به دست آمده از این پژوهش و بر اساس تحلیل فقهی، راهکارهای کلی تامین منابع به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند؛ الف: منابع حکومتی وابسته به منصب امامت: شامل خمس، زکات، مالیات و انفال که ذیل عنوان بیت‌المال قرار دارند. ب: منابع مردمی: شامل تبرعات و وقف.
همچنین بررسی های این پژوهش نشان می دهد سیاستهای کلی در تامین مالی حوزه علمیه توسط حکومت شامل موارد ضرورت و حدود مداخله حکومت، تقدم اهم بر مهم، نقش تکمیلی دولت در برابر منابع مردمی، شفافیت و تفکیک منابع است. همچنین الزامات و نکات مهم در تأمین مالی حوزههای علمیه توسط مردم شامل مواردی چون تکیه بر پشتوانه‌های فقهی و قرآنی مشارکت مردمی نظیر آیه «تعاونوا علی البرّ و التقوی» و قاعده «اعانة علی البر» و تاکید بر وقف به‌عنوان رکن پایدار تامین مالی، واجب کفایی بودن تأمین مالی حوزه، مردمی‌سازی و جلوگیری از تمرکزگرایی و ارتقای فرهنگ انفاق و اعتماد اجتماعی است.
کلیدواژه‌ها [English]
- سیاست تامین مالی
- حوزه علمیه
- مبانی فقهی
- اقتصاد علم
- سیاست مالی
)