• ثبت نام
  • ورود به سامانه
  • English

آموزه‌های اقتصاد اسلامی

  1. صفحه اصلی
  2. نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

اطلاعات آماری نشریه

داوران 1403

داوران 1404

نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی

    نویسندگان

    • مرتضی ترابی 1
    • مرتضی مرتضوی کاخکی 2

    1 طلبۀ سطح چهار حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران؛ دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد. ایران.

    2 استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد. ایران.

,

نوع مقاله : پژوهشی

10.30513/ied.2026.8252.1269
  • مشخصات مقاله
  • مراجع
  • دریافت فایل
  • ارجاع به این مقاله
  • آمار
  • هم رسانی

چکیده

نظام پولی مطلوب و مبتنی بر معارف اسلام، مجموعه‌ای از مسائل مختلف را در بر می‌گیرد. ماهیت این نظام بین دو انگارۀ «انحصار شرعی در طلا و نقره» و «تبعیت از عرف» در چالش است. پژوهش پیش رو به واکاوی ادلۀ انحصار شرعی پول در طلا و نقره می‌پردازد و محکم‌ترین دلایل آنان را نقد و بررسی می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی‑تحلیلی و با استفاده از منابع کتاب‌خانه‌ای، تمسک به «سیرۀ عقلا» را مخدوش می‌بیند و متون دینی را پس از بررسی صحت و سقم استناد آن‌ها، از حیث دلالت واکاوی می‌نماید. بر همین اساس، بررسی‌های این مقاله نشان می‌دهد که انتساب انحصار شرعی پول در طلا و نقره به شارع، با توجه به شرایط تاریخی صدر اسلام، با مشکلاتی مواجه است. برخی از روایاتی که در این موضوع وجود دارد، از جهت سندی قابل اتکا نیستند، اما فارغ از سند، در دلالت تمامی این روایات می‌توان خدشه نمود.

کلیدواژه‌ها

  • پول در اسلام
  • نقدین
  • درهم و دینار
  • تاریخ پول
  • سیرۀ اقتصادی عقلا

موضوعات

  • اقتصاد اسلامی
  • XML
  • اصل مقاله 1.17 M
  • RIS
  • EndNote
  • Mendeley
  • BibTeX
  • APA
  • MLA
  • HARVARD
  • CHICAGO
  • VANCOUVER
مراجع
قرآن کریم.
ابن‌خردادبه، عبیدالله بن عبدالله. (۱۸۸۹م). المسالک و الممالک. بیروت: دار صادر.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد. (بی‌تا). المقدمة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن‌عربی، محمد بن عبدالله. (۱۴۰۸ق). أحکام القرآن. بیروت: دار الجیل.
ابن‌فضلان. (۲۰۰۳م). رحلة ابن فضلان إلی بلاد الترک و الروس و الصقالبة. ابوظبی: دار السویدی للنشر و التوزیع.
ابن‌فقیه، احمد بن محمد. (۱۴۱۶ق). البلدان. بیروت: عالم الکتب.
ابن‌قدامه، ابومحمد عبدالله بن احمد. (۱۳۸۸ق). المغنی لابن قدامه. قاهره: مکتبة القاهره.
ابن‌حوقل، ابوالقاسم محمد بن حوقل بغدادی. (۱۹۳۸م). صورة الأرض. بیروت: دار صادر.
آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین. (۱۴۰۹ق). کفایة الأصول. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
آلوسی، محمود بن عبدالله. (۱۴۱۵ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
اراکی، محسن. (۱۴۰۰ش). نظام اقتصادی اسلام. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
اردبیلی، احمد بن محمد. (۱۴۰۳ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
برهان، محمدحسین بن خلف. (۱۳۸۰ش). فرهنگ فارسی قاطع البرهان. تهران: نیما.
بلاذری، احمد بن یحیی. (۱۹۹۸م). فتوح البلدان. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد. (۱۴۱۶ق). الجماهر فی الجواهر. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
تبریزی، جواد بن علی. (۱۴۲۶ق). تنقیح مبانی العروة (کتاب الطهارة). قم: دار الصدیقة الشهیدة(س).
حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله. (۱۳۷۵ش). تاریخ نیشابور. تهران: آگه.
حائری یزدی، مرتضی بن عبدالکریم. (۱۴۰۶ق). شرح العروة الوثقی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (۱۴۰۲ق). رجال العلامة الحلی. قم: الشریف الرضی.
حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن (محقق حلی). (۱۴۰۸ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسة اسماعیلیان.
حموی، یاقوت بن عبدالله. (۱۹۹۵م). معجم البلدان. بیروت: دار صادر.
خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۸ق). فقه الشیعة (کتاب الطهارة). قم: مؤسسة آفاق.
دخیل، سلیمان. (۱۴۲۳ق). الفوز بالمراد فی تاریخ بغداد. قاهره: دار الآفاق العربیة.
دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۹۰ش). فرهنگ متوسط دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷ش). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
ذهبی، محمد بن احمد. (۱۴۰۹ق). تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام. بیروت: دار الکتاب العربی.
زیات، احمد حسن. (۱۴۲۶ق). تاریخ الأدب العربی. بیروت: دار المعرفة.
سرخسی، محمد بن احمد بن ابی سهل شمس الأئمة. (۱۴۱۴ق). المبسوط. بیروت: دار المعرفة.
سمعانی، عبدالکریم بن محمد. (۱۳۸۲ق). الأنساب. حیدرآباد: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة.
سیرافی، حسن بن یزید. (۱۹۹۹م). رحلة السیرافی. ابوظبی: المجمع الثقافی.
سیسیلی، دیودوروس. (۱۳۸۴ش). ایران و شرق باستان در کتابخانه تاریخی (ترجمۀ حمید بیکس شورکایی و اسماعیل سنگاری). تهران: جامی.
شاکری، عباس. (۱۳۹۹ش). اقتصاد کلان. تهران: انتشارات رافع.
شرتونی، سعید. (۱۴۱۶ق). أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد. تهران: دار الأسوة للطباعة و النشر.
صدوق (ابن بابویه)، محمد بن علی. (۱۴۱۳ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی حائری، سید علی بن محمد. (۱۴۱۸ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: مؤسسة آل البیت(ع).
طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی). (۱۳۶۳ش). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی). (۱۴۲۷ق). رجال الطوسی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی). (۱۴۱۴ق). الأمالی. قم: دار الثقافة.
طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی). (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
علی، جواد. (۱۳۹۱ق). المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام. بیروت: دار العلم للملایین.
غزالی، ابوحامد محمد. (بی‌تا). إحیاء علوم‌الدین. بیروت: دار المعرفة.
غلامی دهقی، علی. (۱۳۸۲ش). شناخت شخصیت و آثار تقی‌الدین مقریزی. تاریخ در آینۀ پژوهش، (۴).
فیض کاشانی، محمدمحسن بن شاه مرتضی. (۱۴۰۶ق). الوافی. اصفهان: کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین علی(ع).
قرطبی، محمد بن احمد. (۱۳۶۴ش). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
قلقشندی، احمد بن علی. (بی‌تا). صبح الأعشی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
قلیچ، وهاب. (۱۴۰۱ش). تحلیلی بر نظریۀ پول‌طلا؛ با نگاهی به کتاب «درآمدی بر نظریۀ پول‌طلا: نظام پولی تمدن نوین اسلامی». پژوهشنامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، دورۀ ۲۲، شمارۀ ۲ (پیاپی ۱۰۲). https://doi.org/10.30465/crtls.2021.36581.2258 
کاشف الغطاء، عباس بن علی. (بی‌تا). المعاملات المصرفیة. بی‌جا: مؤسسة کاشف الغطاء.
کاشف الغطاء نجفی، محمدحسین بن علی. (۱۳۷۳ق). تحریر المجلة. نجف: المکتبة المرتضویة.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مالک، محمدرضا. (۱۴۰۴ش). اقتصاد صدر اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
متولی‌امامی، سید محمدحسین؛ غلامی، محمدحسن. (۱۳۹۹ش). درآمدی بر نظریۀ پول‌طلا (نظام پولی تمدن نوین اسلامی). تهران: کتاب فردا.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۴۰۶ق). ملاذ الأخبار فی فهم تهذیب الأخبار. قم: انتشارات کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی(ره).
مشکینی، میرزا علی. (بی‌تا). مصطلحات الفقه. بی‌جا: بی‌نا.
معلوف، لویس. (۱۳۷۱ش). المنجد فی اللغة. قم: اسماعیلیان.
مقدسی، محمد بن احمد. (بی‌تا). أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم. بیروت: دار صادر.
مقریزی، احمد بن علی. (۱۹۵۷م). إغاثة الأمة بکشف الغمة. قاهره: مطبعة لجنة التألیف و الترجمه و النشر.
مقریزی، احمد بن علی. (۱۴۲۷ق). السلوک لمعرفة دول الملوک. قاهره: دار الکتب و الوثائق القومیة.
مقریزی، احمد بن علی. (۱۴۲۲ق). المواعظ و الاعتبار فی ذکر الخطط و الآثار. لندن: مؤسسة الفرقان للتراث الإسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۵ش). بررسی طرق فرار از ربا. قم: مدرسۀ الإمام علی بن ابی‌طالب(ع).
منکیو، گریگوری. (۱۴۰۱ش). کلیات علم اقتصاد (ترجمۀ رحیم ارباب). تهران: نشر نی.
ناصر خسرو، ابومعین. (۱۳۴۰ش). سفرنامۀ ناصر خسرو علوی. تهران: کتابفروشی محمودی.
نجاشی، احمد بن علی. (۱۳۶۵ش). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
نجفی، محمدحسن (صاحب جواهر). (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نظام الأعرج، حسن بن محمد. (۱۴۱۶ق). تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان. بیروت: دار الکتب العلمیة.
نویری، احمد بن عبدالوهاب. (۱۹۹۴م). نهایة الأرب فی فنون الأدب. قاهره: وزارة الثقافة و الإرشاد القومی.
هدایت، رضاقلی بن محمدهادی. (بی‌تا). فرهنگ انجمن آرای ناصری. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
Haneef, Mohamed Aslam., & Barakat, Emad Rafiq. (2002). Must Money Be Limited to Only Gold and Silver?: A Survey of Fiqhi Opinions and Some Implications. Kuala Lumpur: International Islamic University Malaysia.
Hosein, Imran N. (2011). The Gold Dinar and Silver Dirham: Islam and the Future of Money. Port of Spain, Trinidad: Masjid Jami’ah.
Mishkin, Frederic S. (2011). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets. Toronto: Pearson Canada.
Santoso, Bedjo., Meera, Ahamed Kameel Mydin., & Ahmad, Khaliq. (2017). Is Gold Dinar the Appropriate Money in Islam? Kuala Lumpur: IIUM Institute of Islamic Banking and Finance.
    • تعداد مشاهده مقاله: 99
    • تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72
آموزه‌های اقتصاد اسلامی
دوره 2، شماره 3
دی 1404
صفحه 135-174
فایل ها
  • XML
  • اصل مقاله 1.17 M
سابقه مقاله
  • تاریخ دریافت: 04 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری: 01 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 27 تیر 1405
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
  • RIS
  • EndNote
  • Mendeley
  • BibTeX
  • APA
  • MLA
  • HARVARD
  • CHICAGO
  • VANCOUVER
آمار
  • تعداد مشاهده مقاله: 99
  • تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72

APA

ترابی, مرتضی و مرتضوی کاخکی, مرتضی . (1404). نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی. آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2(3), 135-174. doi: 10.30513/ied.2026.8252.1269

MLA

ترابی, مرتضی , و مرتضوی کاخکی, مرتضی . "نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی", آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2, 3, 1404, 135-174. doi: 10.30513/ied.2026.8252.1269

HARVARD

ترابی, مرتضی, مرتضوی کاخکی, مرتضی. (1404). 'نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی', آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2(3), pp. 135-174. doi: 10.30513/ied.2026.8252.1269

CHICAGO

مرتضی ترابی و مرتضی مرتضوی کاخکی, "نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی," آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 2 3 (1404): 135-174, doi: 10.30513/ied.2026.8252.1269

VANCOUVER

ترابی, مرتضی, مرتضوی کاخکی, مرتضی. نقدی بر انگارۀ «انحصار نظام پولی اسلام در نقدین»؛ واکاوی ادلۀ فقهی و شواهد تاریخی. آموزه‌های اقتصاد اسلامی, 1404; 2(3): 135-174. doi: 10.30513/ied.2026.8252.1269

  • صفحه اصلی
  • درباره نشریه
  • اعضای هیات تحریریه
  • ارسال مقاله
  • تماس با ما
  • نقشه سایت

اخبار و اعلانات

اشتراک خبرنامه

برای دریافت اخبار و اطلاعیه های مهم نشریه در خبرنامه نشریه مشترک شوید.

© سامانه مدیریت نشریات علمی. طراحی و پیاده سازی از سیناوب