بازپژوهی انتقادی مواجهۀ فقیهان با حکم تکلیفی بیع کالا با آگاهی از کاربست حرام آن توسط مشتری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد. ایران.

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد. ایران.

3 استاد گروه فقه و مبانی حقوق. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد. ایران.

چکیده

یکی از عرصه‌های تعامل آدمیان با یکدیگر روابط اقتصادی آنهاست. آگاهی از حکم تکلیفی انواع معاملات می‌تواند عاملی اثربخش در ادای وظایف فردی و اجتماعی باشد. در میان انواع معاملات، گونه‌ای وجود دارد که فروشنده کالا یا ارائه دهنده خدمات نسبت به بهره وری نامشروع مشتری از مورد معامله، آگاهی دارد. فقیهان درباره این حکم دیدگاه واحدی ندارند، مشهور بر این باورند که این معاملات تنها مکروه هستند. در سوی مقابل دیدگاه مبتنی بر حلیت این معاملات وجود دارد. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیل و با بهره از منابع کتابخانه‌ای به دنبال یافتن حکم تکلیفی این معاملات بر اساس ادله مقبول است. برای دست‌یابی به این هدف، پس از ارائه ادله ادعایی و احتمالی حکم جواز، میزان اعتبار هر یک از این ادله بر اثبات مدعا و چالش‌های فراروی آنها تبیین شده است. در گام بعد، پس از اثبات ناروایی حکم به جواز، ادله‌ای تبیین شده است که بیانگر حکم اولیه حرمت این معاملات است. این ادله عبارتند از: عمومات بیانگر حرمت اعانه بر اثم، ادله بیانگر نهی از منکر عملی و لزوم وظیفه اجتماعی در مقابله با اعمال فساد انگیز. در پایان نیز وجه جمع نوینی برای روایات متعارض موضوع ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

تببین کاربست ادله ممانعت از وقوع منکر در کشف حکم تکلیفی بیع کالا با آگاهی به بهره‌وری نامشروع خریدار

نویسندگان [English]

  • Alborz Mohaghegh Garafami 1
  • Mohammad Hasan Rostami 2
  • Mohammad Hasan Haeri 3
1 PhD student, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences. Faculty of Theology and Islamic Studies. Ferdowsi University of Mashhad. Mashhad. Iran.
3 Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Law. Faculty of Theology and Islamic Studies. Ferdowsi University of Mashhad. Mashhad. Iran.
چکیده [English]

یکی از گونه‌های معاملات، معامله با خریداری است که فروشنده به بهره وری نامشروع او از کالا آگاه است. مشهور فقیهان با استناد به شماری از روایات، این معاملات را مجاز می‌دانند. در قانون مدنی نیز با تبعیت از نظر مشهور، تنها معامله‌ای باطل دانسته شده که در آن به جهت نامشروع معامله در متن قرار دارد به شکل صریح اشاره شده باشد. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و با بهره از منابع إسنادی به دنبال پاسخ به این پرسش است که حکم تکلیفی فروشنده در چنین معاملاتی چیست؟ برای دستیابی به این پاسخ، پس از تبیین گونه‌های مواجهه فقیهان با روایات بیانگر حکم، این نتیجه به دست آمد که باور به جواز چنین معاملاتی با چالش‌های جدی روبروست. در گام بعد با تبیین ادله بیانگر نهی از منکر عملی و ادله بیانگر لزوم جلوگیری از ایجاد فساد، حکم حرمت تکلیفی این معاملات توسط فروشنده، به دست آمد. ذیل هر یک از ادله، چالش‌های ادعایی و احتمالی استناد به آنها، تبیین شده و پاسخ مناسبی برای آنها فراهم ارائه گردیده است.

کلیدواژه‌ها [English]

  • آگاهی فروشنده
  • کاربست نامشروع کالا
  • کراهت انجام معامله
  • نهی از منکر
  • حسم ماده فساد
  • حرمت تکلیفی