احمدرضا شاهسنایی؛ علیرضا زکی زاده رنانی؛ علی خلیلی
چکیده
چگونه میتوانیم فهم بهتری از محتوای اندیشه اقتصادی اسلام یا مسلمانان در گذشته یا حال داشته باشیم و به توضیح بهتری از این اندیشههای اقتصادی دست یابیم؟این مقاله با بهرهگیری از آموزههای بینالاذهانی متفکران مسلمان از روش قیاسی و سپس با رجوع به اجزای پراکنده و متنوع این اندیشهها در جریانها، متفکران و آثار مرتبط این حوزه از ...
بیشتر
چگونه میتوانیم فهم بهتری از محتوای اندیشه اقتصادی اسلام یا مسلمانان در گذشته یا حال داشته باشیم و به توضیح بهتری از این اندیشههای اقتصادی دست یابیم؟این مقاله با بهرهگیری از آموزههای بینالاذهانی متفکران مسلمان از روش قیاسی و سپس با رجوع به اجزای پراکنده و متنوع این اندیشهها در جریانها، متفکران و آثار مرتبط این حوزه از روش استقرایی کوشیده است تا به فهمی روشمند از اندیشههای اقتصادی اسلام دست یابد. ارکان سهگانه دین اسلام یعنی اعتقادات، اخلاقیات و احکام به عنوان مسلّمات و یقینیات، به مثابۀ نقطه اطمینانبخش و سکویی مطمئن برای جستاری نظری در اندیشه اقتصادی اسلامی قرار گرفته است. از این رو در اندیشه اقتصادی اسلامی نیز اعتقاد اقتصادی، اخلاق اقتصادی و فقه اقتصادی از ارکان تلقی شده است.در این نوشتار، ضمن شرح مختصر این سه حوزه، تعاملات ششگانه آنها، شناسایی و تأثیرگذاریهای هر یک از آنها بر دیگری در متن واقعیات فرد، جامعه و دولت نظریهپردازی شده است. کثرت موضوعات هر یک از سبدهای سهگانه و تعاملات ششگانه، در درون سه قالب اسلام حق، اسلام محقق در نظر دانشمندان و اسلام محقق در عمل مسلمانان و اسلام محقق در عملکرد دولتمردان موجب شده است تا جستار نظریِ حاضر در مقام توضیح اندیشه و در مقام تولید اندیشه انعطاف داشته باشد. وجه انتقادی و رهاییبخشی آن در قدرت فاصلهافکنی بین وضعیت موجود مسلمانان و وضعیت مطلوب اسلام است. به این ترتیب، شناسایی قلّههای مطلوب و آرمانی در اسلام حق و نفسالامری دین به نوعی ساختن «مفاهیم خالص» میماند که به ما در مطالعات پژوهشی مدد میرساند و فراتر از آن در کار سیاستگذاری اجرایی و طراحی نظام اقتصادی مطلوب یاری میدهد؛ به نحوی که پژوهشگر یا سیاستگذار بداند که در هر سبد معرفتی و تعاملات ششگانه به دنبال چیست؟ و چه تأثیرگذاریها و تأثیرپذیریهایی را میتوان انتظار داشت؟
