نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

سطح سه حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران.

چکیده

در توزیع درآمد بین عوامل تولید، اقتصاد سرمایۀ‌داری و مارکسیسم معیارهایی ارائه کرده‌اند. نئوکلاسیک‌ها بحث عرضه و تقاضا در بازار آزاد را معیار توزیع درآمد و ملاک مشروعیت آن به حساب می‌آورند و مارکسیسم بر کار تأکید می‌کند. ضرورت این بحث در اقتصاد اسلامی از آن حیث است که کشف معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام به ما امکان اظهار نظر روش‌مند در مورد بزرگ‌ترین نهادهای مالی یعنی بانک و بورس را می‌دهد و از اظهار نظرهای سلیقه‌ای و بدون مبنا جلوگیری می‌نماید. معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام چیست؟ در میان متفکرین شیعه، شهید صدر به صورت شفافی به این بحث پرداخته و بر «کار» به‌عنوان معیار انحصاری مشروعیت درآمد تأکید می‌کند. با توجه به این نکات، واکاوی این امر که معیار یا معیارهای مشروعیتِ درآمد در فقه اسلامی چیست، از مهم‌ترین مباحث اقتصاد اسلامی به شمار می‌آید. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی‑توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای نشان داده است که در مضاربۀ ثانیه، بحث از حیث روایی شفاف نیست و برای کشف معیار مشروعیت درآمد در مضاربۀ ثانیه نیازمند توسعۀ بحث به مزارعه هستیم. در نهایت، این مقاله مایل است معیار «کارِ غیر مستقیم ریسک‌پذیر» را به‌عنوان معیاری برای مشروعیت درآمد معرفی نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Critical Examination of Jurists' Views on the Legitimacy of the First Agent's Income in Secondary Muḍārabah with an Emphasis on the Thought of Shahid Sadr

نویسنده [English]

  • Seyyed Abbas Dianat Moghaddam

, Level 3 Seminary Student, Jurisprudence and Principles, Mashhad Seminary, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

In the distribution of income among the factors of production, capitalist economics and Marxism have presented their own respective criteria. Neoclassicals consider the dynamics of supply and demand in the free market as the criterion for income distribution and the standard for its legitimacy, whereas Marxism emphasizes labor. The necessity of this discussion in Islamic economics lies in the fact that discovering the criterion for the legitimacy of income from an Islamic perspective enables us to provide systematic assessments of major financial institutions, namely banks and the stock market, thereby preventing arbitrary and baseless opinions.What is the criterion for the legitimacy of income from the perspective of Islam? Among Shia thinkers, Shahid Sadr has transparently addressed this issue, emphasizing "labor" as the exclusive criterion for the legitimacy of income. Considering these points, investigating what constitutes the criterion or criteria for the legitimacy of income in Islamic jurisprudence is considered one of the most critical topics in Islamic economics. Employing a descriptive-analytical method and utilizing library resources, this article demonstrates that regarding Secondary Mudharabah, the discussion is not clear from a narrative (Hadith) perspective. To discover the criterion for the legitimacy of income in Secondary Mudharabah, it is necessary to extend the discussion to Muzara'ah (agricultural partnership). Ultimately, this article seeks to introduce the criterion of "indirect risk-bearing labor" as a standard for the legitimacy of income.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Labor
  • Criterion for the Legitimacy of Income
  • Secondary Mudharabah
  • Risk
  • Equitable Income Distribution
ابن‌براج، سعدالدین ابوالقاسم. (۱۴۰۶ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن‌براج، سعدالدین ابوالقاسم. (۱۴۱۱ق). جواهر الفقه-العقائد الجعفریة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
اردبیلی، احمد بن محمد. (۱۴۰۳ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
اسپهبدی، عبدالعلی. (۱۳۵۷ش). اقتصاد ما. تهران: انتشارات اسلامی.
اشعری، احمد بن محمد بن عیسی. (۱۴۰۸ق). النوادر. قم: مدرسة الإمام المهدی‌(ع).
بجنوردی، محمدکاظم. (۱۳۵۰ش). اقتصاد ما. تهران: انتشارات اسلامی.
بحرانی، یوسف. (۱۴۰۵ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
بحرینی، محمدحسین. (۱۴۰۱ش). بررسی نظریۀ ریسک (مخاطره) در اقتصاد اسلامی با رویکرد فقهی. ماهنامۀ جامعه‌شناسی سیاسی ایران، ۵(۱۲).
بصری‌بحرانی، زین‌الدین. (۱۴۱۳ق). کلمة التقوى. قم: سید جواد وداعی.
بکتاش، محمدکاظم. (۱۳۹۱ش). مشروعیت درآمدزایی. ریسک و مخاطره در بازارهای مالی از دیدگاه فقه امامیه. مجلۀ معرفت اقتصاد اسلامی، ۷، ۱۱۵-۱۴۲.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت‌(ع).
حکیم، سید محسن. (۱۴۱۶ق). مستمسک العروة الوثقى. قم: مؤسسة دار التفسیر.
حلبی، ابوالصلاح تقی‌الدین. (۱۴۰۳ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانۀ عمومى امام امیرالمؤمنین‌(ع).
حلی، ابن‌ادریس محمد بن منصور. (۱۴۱۰ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خمینی، سید روح‌الله. (۱۳۹۲ش). تحریر الوسیلة. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (۱۴۲۵ق). تحریر الوسیلة (ترجمۀ علی اسلامی). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خمینی، سید روح‌الله. (بی‌تا). تحریر الوسیلة. قم: مؤسسۀ مطبوعات دار العلم.
خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۰۹ق). مبانی العروة الوثقى. قم: منشورات مدرسة دار العلم.
خویی، سید ابوالقاسم. (۱۴۱۸ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الامام الخوئی.
سبحانی، جعفر. (۱۴۱۶ق). نظام المضاربة فی الشریعة الإسلامیة الغراء. قم: مؤسسۀ امام صادق‌(ع).
سبزواری، سید عبدالأعلی. (۱۴۱۳ق). مهذب الاحکام. قم: مؤسسۀ المنار، دفتر حضرت آیت‌الله .... .
سلار دیلمی، ابویعلی حمزه بن عبدالعزیز. (۱۴۰۴ق). المراسم العلویة و الأحکام النبویة فی الفقه الإمامی. قم: منشورات الحرمین.
شبیری، سید جواد. (۱۳۷۶ش). نوادر احمد بن محمد بن عیسی یا کتاب حسین بن سعید؟. آینۀ پژوهش، ۴۶، ۲۳-۲۶.
شریف مرتضی، سید. (۱۴۱۵ق). الانتصار فی انفرادات الإمامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۰ق). الروضة البهیة (تحقیق سید محمد کلانتر). قم: کتابفروشى داورى.
شهید ثانی، زین‌الدین بن علی. (۱۴۱۳ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
صدر، سید محمدباقر. (۱۳۸۲ش). اقتصادنا (چاپ دوم). قم: بوستان کتاب.
صدر، سید محمدباقر. (۱۴۲۴ق). اقتصادنا (چاپ دوم). قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید الصدر.
صدوق، محمد بن علی. (۱۴۱۵ق). المقنع. قم: مؤسسۀ امام هادی‌(ع).
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن و ابن‌براج، سعدالدین ابوالقاسم. (۱۴۱۱ق). جواهر الفقه. العقائد الجعفریة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (۱۳۶۳ش). الإستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (۱۳۸۷ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (۱۳۹۰ق). الإستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (۱۴۰۷ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن. (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۳۸۸ق). تذکرة الفقهاء (القدیمة). قم: مؤسسۀ آل البیت‌(ع).
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۰۱ق). أجوبة المسائل المُهَنّائیة. قم: چاپخانۀ خیام.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۲ق). نکت النهایة (النهایة و نکتها). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۳ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۳ق). مختلف الشیعة. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۲۰ق). تحریر الأحکام الشرعیة (الحدیثة). قم: مؤسسۀ امام صادق‌(ع).
کاشف الغطاء، حسن. (۱۴۲۲ق). أنوار الفقاهة. کتاب المزارعة. نجف: مؤسسۀ کاشف الغطاء.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۲۹ق). الکافی. قم: دارالحدیث.
محقق حلی، جعفر بن حسن. (۱۴۰۸ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
محقق سبزواری، محمدباقر. (۱۴۲۳ق). کفایة الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
محقق کرکی، علی بن حسین. (۱۴۱۴ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسۀ آل البیت(‌ع).
محمدی، مهدی؛ الاهی، محمد. (۱۴۰۰ش). بررسی مشروعیت کسب درآمد از پذیرش ریسک با تأکید بر آرای شهید صدر. مجلۀ پژوهش‌های راهبردی بودجه و مالی، ۲(۳).
مصباحی‌مقدم، غلامرضا؛ صفری، محمد. (۱۳۸۸ش). بررسی درآمد حاصل از تحمل ریسک. مجلۀ اقتصاد اسلامی، ۹(۳۶).
مفید، محمد بن محمد. (۱۴۱۳ق). المقنعة. قم: کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید.
مکارم‌شیرازی، ناصر. (۱۳۹۶ش). کتاب المضاربه. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه.
موسوی‌اردبیلی، سید عبدالکریم. (۱۴۲۱ق). فقه المضاربة. قم: مؤسسة النشر لجامعة المفید.
میرمعزی، سید حسین. (۱۳۸۲ش). بورس بازی از دیدگاه فقه. فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، ۳(۹).
نجفی، محمدحسن. (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
هاشمی‌شاهرودی، سید محمود. (۱۴۳۲ق). کتاب المضاربه. قم: مرکز اهل البیت‌ع للفقه.
یزدی، سید محمدکاظم. (۱۴۰۹ق). العروة الوثقی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
یزدی، سید محمدکاظم. (۱۴۱۹ق). العروة الوثقی المحشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
یزدی، سید محمدکاظم. (۱۴۲۸ق). العروة الوثقی مع التعلیقات. قم: انتشارات مدرسۀ امام على بن ابى‌طالب‌(ع).
یزدی، سید محمدکاظم. (۱۴۳۷ق). العروة الوثقی و التعلیقات علیها. قم: مؤسسۀ السبطین.
یزدی، سید محمدکاظم. (بی‌تا). العروة الوثقی مع تعلیقات الفاضل. قم: مرکز فقهى ائمۀ اطهار‌(ع).
یوسفی، احمدعلی. (۱۴۰۱ش). بررسی فقهی کسب سود بدون قبول ریسک سرمایه. فصلنامۀ علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، ۲۲(۸۷).