مرتضی مرتضوی کاخکی
دوره 2، شماره 3 ، دی 1404، صفحه 7-26
چکیده
شهادت رهبری فراتر از یک رخداد سیاسی و عاطفی، به مثابه یک «شوک ساختاری» نظام اجتماعی و اقتصادی را با تحولی بنیادین مواجه ساخته است که تحلیل آن نیازمند چارچوب‌های نظری نوینی است. این نوشتار استدلال می‌کند که اقتصاد اسلامی در واکنش به این رویداد تاریخی و بعثت مردم باید علاوه بر «توصیف واقعیت» به «تولید روایت» صحیح ...
بیشتر
شهادت رهبری فراتر از یک رخداد سیاسی و عاطفی، به مثابه یک «شوک ساختاری» نظام اجتماعی و اقتصادی را با تحولی بنیادین مواجه ساخته است که تحلیل آن نیازمند چارچوب‌های نظری نوینی است. این نوشتار استدلال می‌کند که اقتصاد اسلامی در واکنش به این رویداد تاریخی و بعثت مردم باید علاوه بر «توصیف واقعیت» به «تولید روایت» صحیح به منظور «تولید واقعیت تمدنی» گذار کند و برای این منظور، دستور کار پژوهشی چهارمحوری را پیشنهاد می‌نماید: (۱) تحلیل شوک‌های روایی، (۲) طراحی نهادهای مقاومت، (۳) حکمرانی مالی رقومی، و (۴) سیاست‌گذاری تاب‌آوری. با تکیه بر نظریه اقتصاد روایی شیلر (2019) و چارچوب اقتصاد سیاسی نهادگرای عاصم اوغلو (2012)، استدلال می‌شود که روایت شهادت می‌تواند به عنوان یک «محرک اقتصادی» برای بسیج سرمایه اجتماعی و هدایت آن به سوی تولید درون‌زا و کاهش وابستگی به کار گرفته شود. همچنین، با استناد به پژوهش‌های منتشرشده در نشریات اقتصاد اسلامی از جمله مقالات منتشره در شماره حاضر «آموزه‌های اقتصاد اسلامی» ضرورت توسعه ادبیات نظری و کاربردی در این حوزه تبیین می‌گردد. این مقاله از پژوهشگران دعوت می‌کند تا با تمرکز بر چهار محور پیشنهادی، مسیر گذار از «اقتصاد منفعل» به «اقتصاد فعال» در اقتصاد اسلامی را هموار سازند.
اقتصاد اسلامی
جواد ارباب؛ سید رضا حسینی
چکیده
با ورود دانش نوپای اقتصاد به حوزۀ خانواده و ایجاد زیرشاخۀ اقتصاد خانواده، ظهور و نفوذ اقتصاد متعارف در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌سازی‌ها در نهاد خانواده نمود بیشتری پیدا کرد. امری که ساختار جمعیتی جوامع بشری را تحت تأثیر عوامل اقتصادی قرار می‌دهد؛ یکی از شخصیت‌های مطرح که در دهه‌های اخیر در این حوزه به نظریه‌پردازی پرداخته است، ...
بیشتر
با ورود دانش نوپای اقتصاد به حوزۀ خانواده و ایجاد زیرشاخۀ اقتصاد خانواده، ظهور و نفوذ اقتصاد متعارف در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌سازی‌ها در نهاد خانواده نمود بیشتری پیدا کرد. امری که ساختار جمعیتی جوامع بشری را تحت تأثیر عوامل اقتصادی قرار می‌دهد؛ یکی از شخصیت‌های مطرح که در دهه‌های اخیر در این حوزه به نظریه‌پردازی پرداخته است، دکتر گری بکر است که برخی وی را سردمدار تدوین دانش معاصر اقتصاد خانواده می‌دانند. اهمیت حیاتی مسئلۀ فرزندآوری و نیز نفوذ اندیشه‌های بکر در برخی محافل علمی موجب شد تا پژوهش حاضر به بررسی اندیشه‌ها و نظریات وی در حوزۀ فرزندپروری اختصاص یابد. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل محتوا، برخی از آراء و اندیشه‌های وی در حوزۀ فرزندپروری به‌صورت تطبیقی با آموزه‌های اسلامی مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تلاش بکر برای توضیح رفتار افراد در قبال خانواده، به‌ویژه در زمینۀ فرزندپروری، در کنار ارائه نوآوری‌ها و بیان برخی نتایج تجربی قابل‌تأیید در جغرافیایی خاص ناموفق بوده است. نظریات ارائه‌شده توسط وی با پیش‌فرض‌های نظام سرمایه‌داری، توانایی توضیح رفتارهای اجتماعی در همۀ جوامع را نداشته و دارای نقایص فراوانی است. افراط در وزن‌دهی به متغیر اقتصاد در رفتار اجتماعی انسان‌ها، مجهول بودن ماهیت متغیر آموزش در تحلیل‌ها، جوابگو نبودن نظریات در برخی از جوامع، در کنار فاصلۀ اندیشه‌های وی با بینش اسلامی از مهم‌ترین آسیب‌هایی است که در این زمینه مورد شناسایی قرار گرفته است
اقتصاد اسلامی
ساجد بامی؛ بهزاد بابازاده خراسانی؛ مهدی عادل
چکیده
گسترش فناوری‌های مالی و تحولات در حوزۀ پرداخت‌های دیجیتال، بانک‌های مرکزی بسیاری از کشورها را به توسعۀ پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) سوق داده است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای افزایش شفافیت مالی، بهبود سیاست‌گذاری پولی و کاهش هزینه‌های مبادلاتی، پروژۀ ریال دیجیتال را معرفی کرده است. این نوآوری، اگرچه می‌تواند مزایای ...
بیشتر
گسترش فناوری‌های مالی و تحولات در حوزۀ پرداخت‌های دیجیتال، بانک‌های مرکزی بسیاری از کشورها را به توسعۀ پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) سوق داده است. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز در راستای افزایش شفافیت مالی، بهبود سیاست‌گذاری پولی و کاهش هزینه‌های مبادلاتی، پروژۀ ریال دیجیتال را معرفی کرده است. این نوآوری، اگرچه می‌تواند مزایای اقتصادی متعددی داشته باشد، اما از منظر فقه اسلامی نیازمند بررسی‌های دقیق‌تری است. در این پژوهش، مشروعیت فقهی ریال دیجیتال مورد بررسی قرار گرفته و چالش‌های شرعی آن تحلیل شده است. مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده شامل مالیت شرعی این نوع پول، امکان وقوع ربا در فرآیندهای مالی مرتبط با آن، ریسک‌های ناشی از نوسانات ارزش، امنیت تراکنش‌ها و همچنین مسئلۀ خلق پول بدون پشتوانه است. بررسی تطبیقی تجربۀ کشورهای اسلامی مانند اندونزی و مالزی نشان می‌دهد که طراحی یک ارز دیجیتال مطابق با اصول شریعت، مستلزم نظارت فقهی مستمر و بهره‌گیری از سازوکارهایی نظیر قراردادهای هوشمند اسلامی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مشروعیت فقهی ریال دیجیتال به رعایت اصولی همچون کنترل عرضۀ پول، جلوگیری از ربا، تضمین ارزش پایدار و شفافیت در تراکنش‌ها بستگی دارد. از این رو، پیشنهاد می‌شود که بانک مرکزی ایران با تشکیل یک کمیتۀ فقهی مستقل، نظارت دقیق بر مراحل طراحی و اجرای ریال دیجیتال را تضمین کند و از تجربیات سایر کشورها در این حوزه بهره گیرد
اقتصاد اسلامی
محمود بهره مند؛ سمیه براتی مقدم
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین و ارائه‌ی الگویی جامع از رابطۀ میان سرمایۀ معنوی، فضیلت سازمانی و شجاعت اخلاق حرفه‌ای، با تأکید بر مبانی و آموزه‌های اقتصاد اسلامی، در میان اساتید و کارکنان دانشگاه علوم اسلامی رضوی انجام شده است. رویکرد پژوهش حاضر، کاربردی بوده و روش تحقیق توصیفی-همبستگی بوده و با شیوۀ تمام‌شمار اجرا گردیده است. جامعۀ آماری ...
بیشتر
این پژوهش با هدف تبیین و ارائه‌ی الگویی جامع از رابطۀ میان سرمایۀ معنوی، فضیلت سازمانی و شجاعت اخلاق حرفه‌ای، با تأکید بر مبانی و آموزه‌های اقتصاد اسلامی، در میان اساتید و کارکنان دانشگاه علوم اسلامی رضوی انجام شده است. رویکرد پژوهش حاضر، کاربردی بوده و روش تحقیق توصیفی-همبستگی بوده و با شیوۀ تمام‌شمار اجرا گردیده است. جامعۀ آماری تحقیق شامل همۀ ۱۵۴ نفر از اساتید و کارکنان دانشگاه رضوی است که نمونۀ تحقیق به‌صورت سرشماری انتخاب شده است. ابزار اصلی گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌های استاندارد سرمایۀ معنوی، فضیلت سازمانی و شجاعت اخلاق حرفه‌ای بوده است. روایی این ابزارها توسط جمعی از متخصصان حوزۀ اقتصاد اسلامی و مدیریت تأیید شده و پایایی آن‌ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ، مقادیر بالاتر از ۰/۸۰ را نشان داده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی، شامل آزمون‌های همبستگی و معادلات ساختاری (Structural Equation Modeling - SEM)، با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS نسخۀ ۲۱ و LISREL نسخۀ ۸.۸ صورت پذیرفته است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که سرمایۀ معنوی، از طریق نقش میانجی فضیلت سازمانی، تأثیر مثبت و معناداری بر شجاعت اخلاق حرفه‌ای دارد. این نتایج نشان می‌دهد که تقویت ابعاد معنوی و فضیلت‌محور در سازمان، می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی به توسعۀ رفتارهای حرفه‌ای اخلاق‌مدار منجر شده و گامی مؤثر در جهت تحقق اصول و ارزش‌های بنیادین اقتصاد اسلامی در نهادهای دانشگاهی محسوب گردد. این پژوهش بر اهمیت حیاتی توجه به ابعاد معنوی و فضیلت‌مدار در مدیریت منابع انسانی، با هدف ارتقای شاخص‌هایی چون عدالت، مسئولیت‌پذیری، اعتماد و کرامت انسانی در محیط‌های دانشگاهی، مطابق با چارچوب نظری اقتصاد اسلامی، تأکید می‌ورزد.
اقتصاد اسلامی
مرتضی ترابی؛ مرتضی مرتضوی کاخکی
چکیده
نظام پولی مطلوب و مبتنی بر معارف اسلام، مجموعه‌ای از مسائل مختلف را در بر می‌گیرد. ماهیت این نظام بین دو انگارۀ «انحصار شرعی در طلا و نقره» و «تبعیت از عرف» در چالش است. پژوهش پیش رو به واکاوی ادلۀ انحصار شرعی پول در طلا و نقره می‌پردازد و محکم‌ترین دلایل آنان را نقد و بررسی می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی‑تحلیلی و با استفاده ...
بیشتر
نظام پولی مطلوب و مبتنی بر معارف اسلام، مجموعه‌ای از مسائل مختلف را در بر می‌گیرد. ماهیت این نظام بین دو انگارۀ «انحصار شرعی در طلا و نقره» و «تبعیت از عرف» در چالش است. پژوهش پیش رو به واکاوی ادلۀ انحصار شرعی پول در طلا و نقره می‌پردازد و محکم‌ترین دلایل آنان را نقد و بررسی می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی‑تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، تمسک به «سیرۀ عقلا» را مخدوش میبیند و متون دینی را پس از بررسی صحت و سقم استناد آن‌ها، از حیث دلالت واکاوی می‌نماید. بر همین اساس، بررسی‌های این مقاله نشان می‌دهد که انتساب انحصار شرعی پول در طلا و نقره به شارع، با توجه به شرایط تاریخی صدر اسلام، با مشکلاتی مواجه است. برخی از روایاتی که در این موضوع وجود دارد، از جهت سندی قابل اتکا نیستند، اما فارغ از سند، در دلالت تمامی این روایات میتوان خدشه نمود.
اقتصاد اسلامی
سیدعباس دیانت مقدم
چکیده
در توزیع درآمد بین عوامل تولید، اقتصاد سرمایۀ‌داری و مارکسیسم معیارهایی ارائه کرده‌اند. نئوکلاسیک‌ها بحث عرضه و تقاضا در بازار آزاد را معیار توزیع درآمد و ملاک مشروعیت آن به حساب می‌آورند و مارکسیسم بر کار تأکید می‌کند. ضرورت این بحث در اقتصاد اسلامی از آن حیث است که کشف معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام به ما امکان اظهار نظر روش‌مند ...
بیشتر
در توزیع درآمد بین عوامل تولید، اقتصاد سرمایۀ‌داری و مارکسیسم معیارهایی ارائه کرده‌اند. نئوکلاسیک‌ها بحث عرضه و تقاضا در بازار آزاد را معیار توزیع درآمد و ملاک مشروعیت آن به حساب می‌آورند و مارکسیسم بر کار تأکید می‌کند. ضرورت این بحث در اقتصاد اسلامی از آن حیث است که کشف معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام به ما امکان اظهار نظر روش‌مند در مورد بزرگ‌ترین نهادهای مالی یعنی بانک و بورس را می‌دهد و از اظهار نظرهای سلیقه‌ای و بدون مبنا جلوگیری می‌نماید. معیار مشروعیت درآمد از نظر اسلام چیست؟ در میان متفکرین شیعه، شهید صدر به صورت شفافی به این بحث پرداخته و بر «کار» به‌عنوان معیار انحصاری مشروعیت درآمد تأکید می‌کند. با توجه به این نکات، واکاوی این امر که معیار یا معیارهای مشروعیتِ درآمد در فقه اسلامی چیست، از مهم‌ترین مباحث اقتصاد اسلامی به شمار می‌آید. این مقاله با استفاده از روش تحلیلی‑توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای نشان داده است که در مضاربۀ ثانیه، بحث از حیث روایی شفاف نیست و برای کشف معیار مشروعیت درآمد در مضاربۀ ثانیه نیازمند توسعۀ بحث به مزارعه هستیم. در نهایت، این مقاله مایل است معیار «کارِ غیر مستقیم ریسک‌پذیر» را به‌عنوان معیاری برای مشروعیت درآمد معرفی نماید.
اقتصاد اسلامی
البرز محقق گرفمی؛ محمدحسن رستمی؛ محمدحسن حائری
چکیده
یکی از گونۀ معاملات، معامله با خریداری است که فروشنده به بهره‌وری نامشروع او از کالا آگاه است. مشهور فقیهان با استناد به شماری از روایات، این معاملات را مجاز می‌دانند. در قانون مدنی نیز با تبعیت از نظر مشهور، تنها معامله‌ای باطل دانسته شده است که در آن به جهت نامشروع بودن معامله، در متن قرارداد به شکل صریح اشاره شده باشد. این پژوهش ...
بیشتر
یکی از گونۀ معاملات، معامله با خریداری است که فروشنده به بهره‌وری نامشروع او از کالا آگاه است. مشهور فقیهان با استناد به شماری از روایات، این معاملات را مجاز می‌دانند. در قانون مدنی نیز با تبعیت از نظر مشهور، تنها معامله‌ای باطل دانسته شده است که در آن به جهت نامشروع بودن معامله، در متن قرارداد به شکل صریح اشاره شده باشد. این پژوهش به روش توصیفی‑تحلیلی و با بهره از منابع اسنادی، به دنبال پاسخ به این پرسش است که حکم تکلیفی فروشنده در چنین معاملاتی چیست؟ برای دستیابی به این پاسخ، پس از تبیین گونۀ مواجهۀ فقیهان با روایات بیانگر حکم، این نتیجه بهدست آمد که باور به جواز چنین معاملاتی با چالش‌های جدی روبهرو است. در گام بعد، با تبیین ادلۀ بیانگر نهی از منکر عملی و ادلۀ بیانگر لزوم جلوگیری از ایجاد فساد، حکم حرمت تکلیفی این معاملات توسط فروشنده بهدست آمد. ذیل هر یک از ادله، چالش‌های ادعایی و احتمالی استناد به آن‌ها تبیین شده و پاسخ مناسبی برای آن‌ها فراهم و ارائه گردیده است.
اقتصاد اسلامی
جعفر زنگنه شهرکی؛ حجت پولادین طرقی
چکیده
با پیشرفت فناوری، در پاره‌ای از معاملات، پول سنتی و مجازی جای خود را به رمزارز داده است. از مسائل مهم رمزارز، مبنای مالکیت مستخرج بر رمزارز استخراج‌شده است. در این مقاله که به روش توصیفی - تحلیلی سامان‌یافته، ضمن طرح مبانی مختلف امکان تملک بر رمزارز استخراج‌شده، جعاله مبنایی مقبول دانسته شده است. در مورد ماهیت جعاله، نظریۀ قوی‌تر ...
بیشتر
با پیشرفت فناوری، در پاره‌ای از معاملات، پول سنتی و مجازی جای خود را به رمزارز داده است. از مسائل مهم رمزارز، مبنای مالکیت مستخرج بر رمزارز استخراج‌شده است. در این مقاله که به روش توصیفی - تحلیلی سامان‌یافته، ضمن طرح مبانی مختلف امکان تملک بر رمزارز استخراج‌شده، جعاله مبنایی مقبول دانسته شده است. در مورد ماهیت جعاله، نظریۀ قوی‌تر از نظر این نوشتار، ایقاع بودن آن است و بر این اساس، استخراج رمزارز بر جعاله قابل انطباق است. اشکال مجهول بودن جاعل در استخراج رمزارز وارد نیست؛ چرا که طراحان شبکۀ رمزارز، جاعل محسوب می‌شوند و افرادی که با واسطۀ ماینرها استخراج مینمایند، عاملاند. فقیهان در خصوص معلوم بودن جُعل اختلاف نظر دارند. همانطور که در قانون مدنی نیز آمده، در جعاله معلوم بودن اجرت از هر نظر لازم نیست و می‌تواند به‌صورت حصۀ مشاع معیّنی از جعل باشد؛ امری که در استخراج رمزارز نیز متصور می‌باشد. در مورد اشکال عدم انتفاع طراحان شبکه به‌عنوان جاعل در استخراج رمزارز؛ اولاً انتفاع شخصی جاعل لازم نیست. ثانیاً در استخراج رمزارز منفعت زیادی برای طراحان شبکه متصور است و با استخراج رمزارز و توسعۀ شبکه و افزایش قیمت رمزارز، سود عظیمی متوجه آنان می‌گردد.
اقتصاد اسلامی
فائزه فرهودی
چکیده
هدف اصلی، ارائهٔ چارچوب مفهومی اقتصاد توکنی در خبرگزاری مهر ایران با رویکرد مقاومت رسانه‌ای در برابر نظام سلطه است. روش تحقیق ترکیبی است و از نظر هدف، توسعه‌ای کاربردی است. روش گردآوری اطلاعات در بخش کیفی، کتابخانه‌ای و در بخش کمی، میدانی است. جامعۀ آماری ۸۴ نفر از مدیران و متخصصان شامل مدیران رسانه‌ای خبرگزاری مهر (۱۴ نفر) و متخصصان ...
بیشتر
هدف اصلی، ارائهٔ چارچوب مفهومی اقتصاد توکنی در خبرگزاری مهر ایران با رویکرد مقاومت رسانه‌ای در برابر نظام سلطه است. روش تحقیق ترکیبی است و از نظر هدف، توسعه‌ای کاربردی است. روش گردآوری اطلاعات در بخش کیفی، کتابخانه‌ای و در بخش کمی، میدانی است. جامعۀ آماری ۸۴ نفر از مدیران و متخصصان شامل مدیران رسانه‌ای خبرگزاری مهر (۱۴ نفر) و متخصصان فناوری بلاک‌چین (۷۰ نفر) در ایران بود. با توجه به اندازۀ محدود جامعه و دسترسی کامل به آن از طریق شبکه‌های حرفه‌ای، نیازی به نمونه‌گیری نبود. در بخش کیفی، با استفاده از الگوریتم هفت‌مرحله‌ای فراترکیب، مؤلفه‌های مربوط به این دو متغیر (مدل اقتصاد توکنی و فناوری بلاک‌چین) استخراج شد و در بخش کمی، با استفاده از روش دلفی و تنظیم پرسشنامه، نظرات متخصصان دریافت شد. نتایج نشان داد که بهره‌گیری از بلاک‌چین و مفاهیم اقتصاد توکنی می‌تواند به تضمین استقلال خبرگزاری، ایجاد ارزش اقتصادی پایدار و اعتباری، و افزایش مقاومت آن در برابر فشارهای خارجی یاری رساند. تحلیل یافته‌های کمی نشان داد که اولویت اصلی، توسعهٔ راهبردی رسانه‌های دیجیتال، به‌ویژه در حوزه‌های مدل حکمرانی رسانه‌ای و حفظ و جذب مخاطب است. همچنین، زیرساخت‌های فناورانه، اقتصاد دیجیتال تاب‌آور، امنیت سایبری، دقت داده‌ها، مدیریت محتوا و چارچوب مالی پایدار، مؤلفه‌های کلیدی هستند که از طریق مدل اقتصاد توکنی و با استفاده از قابلیت‌های بلاک‌چین، تقویت می‌شوند. تقویت زیرساخت و امنیت سایبری خبرگزاری مهر، آموزش تخصصی کارکنان و ایجاد چارچوب حقوقی و اعتمادسازی، از جمله پیشنهادهای حاصل از پژوهش حاضر است.
اقتصاد اسلامی
رضا قاسمی‌نژاد؛ ُسیدامیر سخاوتیان؛ حسین عندلیب
چکیده
در حالی که حوزۀ اقتصاد اسلامی به‌طور گسترده به مقولات ثروت، مالکیت و کسب‌وکارهای متعارف پرداخته، تبیین نظام‌مند عوامل فزایندۀ سرمایه‌گذاری، همچنان با خلأ تبیینی و نظری مواجه است. با تکیه بر جامعیت دین و پویایی فقه اسلامی در پاسخگویی به مقتضیات زمان و مکان و حوزۀ اقتصاد، این پرسش اساسی مطرح است که رهیافت و نگاه فقه اسلامی به عوامل ...
بیشتر
در حالی که حوزۀ اقتصاد اسلامی به‌طور گسترده به مقولات ثروت، مالکیت و کسب‌وکارهای متعارف پرداخته، تبیین نظام‌مند عوامل فزایندۀ سرمایه‌گذاری، همچنان با خلأ تبیینی و نظری مواجه است. با تکیه بر جامعیت دین و پویایی فقه اسلامی در پاسخگویی به مقتضیات زمان و مکان و حوزۀ اقتصاد، این پرسش اساسی مطرح است که رهیافت و نگاه فقه اسلامی به عوامل افزایش سرمایه‌گذاری چیست؟ این عوامل کدامند؟ پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و استناد به منابع کتابخانه‌ای و واکاوی در متون فقهی، نشان می‌دهد که منظومۀ عوامل محرک سرمایه‌گذاری در فقه اسلامی بر ارکانی چون سرمایه‌گذاری خطرپذیر (با رعایت قیود شرعی)، مشروعیت فعالیتهای اقتصادی، هدایت و حمایت حاکمیت اسلامی، توسعۀ زیرساخت‌های ساختاری و بستر ساز تولید، بهینهسازی متغیرهای بخش پولی و حقیقی، اتخاذ سیاستهای مالیاتی کارآمد نظیر خراج، زکات و خمس، سیاستهای پولی و مشوق پسانداز و استقرار بسترهای امنیتی، سیاسی، اجتماعی و حقوقی جهت صیانت از مالکیت استوار است.
اقتصاد اسلامی
سیدعلی میرلوحی
چکیده
طراحی و تبیین یک الگوی فقهی-کاربردی برای «تأمین مالی جمعی مبتنی بر سهام» بر پایۀ عقد مشارکت. با توجه به اینکه مدل متعارف این ابزار نوین با چالش‌های فقهی نظیر غرر در ارزش‌گذاری و مدیریت حقوق سرمایه‌گذاران خرد مواجه است، این پژوهش به دنبال ارائۀ راهکاری منطبق بر شریعت می‌باشد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، به واکاوی ماهیت ...
بیشتر
طراحی و تبیین یک الگوی فقهی-کاربردی برای «تأمین مالی جمعی مبتنی بر سهام» بر پایۀ عقد مشارکت. با توجه به اینکه مدل متعارف این ابزار نوین با چالش‌های فقهی نظیر غرر در ارزش‌گذاری و مدیریت حقوق سرمایه‌گذاران خرد مواجه است، این پژوهش به دنبال ارائۀ راهکاری منطبق بر شریعت می‌باشد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، به واکاوی ماهیت ابزار تأمین مالی جمعی و مبانی فقهی عقد مشارکت می‌پردازد. سپس با بهره‌گیری از ظرفیتهای فقهی، یک الگوی عملیاتی شامل فرآیندهای کلیدی ارزیابی، عرضه، انتقال مالکیت و نظارت را طراحی می‌کند که با اصول شرعی منطبق است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تعریف دقیق روابط حقوقی میان کارآفرین، سرمایه‌گذاران و پلتفرم در قالب یک ساختار ترکیبی از عقود مشارکت، وکالت و جعاله، راهکار اصلی غلبه بر چالش‌های فقهی موجود است. الگوی پیشنهادی، ضمن حفظ کارایی این روش تأمین مالی، شفافیت و عدالت را برای تمام طرفین تضمین می‌کند. این الگو می‌تواند به‌عنوان یک مبنای عملی برای قانونگذاری و اجرای مدل تأمین مالی جمعی سهامی در اقتصاد ایران به کار گرفته شود.
اقتصاد اسلامی
مرتضی مرتضوی کاخکی؛ محمد واحدی فر
چکیده
مطابق قانون عملیات بانکی بدون ربا، قرارداد مشارکت مدنی یکی از مهم‌ترین ابزارهای حقوقی میان بانک‌ها و مشتریان است که کاربردهای متعددی از جمله دریافت و تسویۀ تسهیلات بانکی دارد. برخی کارشناسان حقوق بانکی بر این باورند که استفاده از این قرارداد به‌عنوان یک ابزار امهالی می‌تواند بخشی از مشکلات بانک‌ها و بدهکاران را برطرف کند. با این ...
بیشتر
مطابق قانون عملیات بانکی بدون ربا، قرارداد مشارکت مدنی یکی از مهم‌ترین ابزارهای حقوقی میان بانک‌ها و مشتریان است که کاربردهای متعددی از جمله دریافت و تسویۀ تسهیلات بانکی دارد. برخی کارشناسان حقوق بانکی بر این باورند که استفاده از این قرارداد به‌عنوان یک ابزار امهالی می‌تواند بخشی از مشکلات بانک‌ها و بدهکاران را برطرف کند. با این حال، اعطای تسهیلات مشارکتی صرفاً برای تسویۀ بدهی‌های پیشین، بدون وجود زمینه‌ای برای تحقق مشارکت واقعی، از دیدگاه فقها، به‌ویژه شورای فقهی بانک مرکزی، دارای اشکال شرعی و قانونی است. نظام حقوقی ایران نیز تاکنون راهکار مشخصی برای این مسئله ارائه نکرده است. در این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی، معضلات حقوقی و فقهی ناشی از تمدید و امهال قراردادهای مشارکت مدنی بررسی شده و تلاش شده است موضع مقاله در این خصوص روشن بیان گردد. به نظر نگارنده، قراردادهایی که بدون قصد واقعی مشارکت صرفاً برای تسویۀ بدهی منعقد می‌شوند، باطل بوده و بانک تنها می‌تواند بر مبنای قرارداد اولیه مطالبات خود را پیگیری کند. همچنین، هرچند امهال در حال حاضر وجهۀ قضایی دارد، اما مشکلات اقتصادی و فقهی فراوانی دارد که اصلاح آن ضروری است. قانون‌گذار باید برای رفع این چالش‌ها، راهکارهایی دقیق و فوری ارائه دهد.
اقتصاد اسلامی
سیدمحمد حیدری خورمیزی
چکیده
شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در معاملات اهرمی رمزارزها، سازوکاری خودکار برای بستن موقعیت‌های زیان‌ده به منظور صیانت از سرمایۀ پلتفرم و ثبات نظام مالی است. مسئلۀ بنیادین آن است که آیا ابهام در زمان و قیمت قطعی وقوع تصفیه در لحظۀ انشای عقد، مصداق غرر فاحش و موجب بطلان معامله است؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی با رویکرد اجتهادی ...
بیشتر
شرط تصفیۀ اجباری (لایکوییدیشن) در معاملات اهرمی رمزارزها، سازوکاری خودکار برای بستن موقعیت‌های زیان‌ده به منظور صیانت از سرمایۀ پلتفرم و ثبات نظام مالی است. مسئلۀ بنیادین آن است که آیا ابهام در زمان و قیمت قطعی وقوع تصفیه در لحظۀ انشای عقد، مصداق غرر فاحش و موجب بطلان معامله است؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی‑تحلیلی با رویکرد اجتهادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، نشان می‌دهد که با تفکیک ماهوی میان «ریسک تجاری ناشی از نوسانات آتی» و «غرر در ارکان عقد»، شرط تصفیۀ اجباری نهتنها غرر مبطل محسوب نمیشود، بلکه ابزاری عقلایی برای مدیریت ریسک و تحقق عدالت قراردادی است. این شرط در قالب «شرط فاسخ معلق بر وصفی کمّیشده» قابل تحلیل بوده و شفافیت الگوریتمیک در قراردادهای هوشمند، جهل به حصول شرط را مرتفع میسازد. با این حال، صحت این معاملات منوط به تحقق دو شرط اساسی است: نخست، سلامت فنی اوراکلها و شفافیت قیمت مرجع؛ دوم، عدم دستکاری قیمت توسط پلتفرم. رعایت این شروط، مبنای شرعی لازم برای فعالیت پلتفرمهای معاملاتی را فراهم میآورد.
